Urbaniteit en het recht op de stad

De stad verdient meer dan drukke winkelstraten.

Foto van Jasper Lesuis: Demonstranten voor het behoud van de East Side Gallery in Berlijn (maart 2013).

Berlijn is niet alleen magneet voor startups, liefhebbers van de levendige clubscene of historici, maar ook voor iedereen met belangstelling voor stedelijke processen, en meer voor de strijd om de stad, haar publieke ruimte, haar betaalbare woonruimte en ruimte voor een ‚autonoom’ leven.
In deze en volgende blogs besteden wij aandacht aan de soms harde strijd die Berlijnse groepen leveren om haar doelen te realiseren. Daarbij wordt bij eerste observatie al direct duidelijk, Berlijnse actievoerders blaffen niet alleen, maar bijten ook door.

De strijd om ruimte wereldwijd
In veel landen door heel Europa en de wereld bestaan bewegingen die op verschillende wijzen en met verschillende achtergronden ruimte vragen, claimen, opeisen in hun stad.
Met ‚ruimte’ wordt in deze blogserie bedoeld:

  • ruimte om betaalbaar te wonen, op elke plek in de stad;
  • ruimte om als bewoner vorm te geven aan je eigen buurt;
  • ruimte om als burger je overal in de openbare ruimte te manifesteren;
  • ruimte om je terug te trekken in een eigen ‚autonoom’ milieu.

Er zijn uiteraard nog meer ‚ruimten’ die worden bevochten, zoals ruimte om te zijn wie je wilt zijn (geloof, geaardheid) of ruimte om te zeggen wat je wilt (vrijheid van meningsuiting).
In de komende blogs richten we ons echter op bovengenoemde vier ruimten.

Momenteel is er een brede beweging die regelmatig de voorpagina’s haalt:
  • De bezetting van het Gezi-Park, Istanbul 2013
  • Protesten tegen de huisuitzettingen, Madrid vanaf 2007
  • Protesten in Hamburg en Berlijn tegen gentrificering en ‚Zwangsräumung’, voortdurend;
  • De strijd voor publieke toegang tot de Spree, dat dreigde te verdwijnen door de Mediaspree, Berlijn
  • Harde straatconfrontaties voor het openstellen van Tempelhof als publieke ruimte, Berlijn 2008
  • Volksraadpleging tegen de gedeeltelijke bebouwing van Tempelhof, Berlijn 2014
  • Protesten tegen bouw appartementencomplex en gedeeltelijk sloop Eastside Gallery, Berlijn 2013
  • Protesten voor openhouden of behoud Eisfabrik, Berlijn
  • Bezetting en inzet van kunst voor behoud vrije toegang Spree op het Cuvry-Feld, Berlijn 2014
Berlijn, waar niet alleen wordt geblaft, maar ook gebeten
Vaste lezers van deze blog weten waar de inspiratie vandaan komt: Berlijn. Deze stad is wellicht het grootste stadslab van Europa. Wat deze stad echter zo interessant maakt is het direct aan de ‚strijd’ om de ruimte gekoppelde debat. Een debat dat in Nederland nog ‘op kousen voeten’ wordt gevoerd. In de ban van ‚burgertoppen’, ‚agenda’s stad’ en ‚kantelcongressen’ lijken overheden in ons land een scherp debat te willen voorkomen en zo veel mogelijk ‚in goede banen’ te leiden. Dat maar weinig burgertoppen en kantelcongressen leiden tot veel succes, lijkt maar weinigen te interesseren. Ze zijn nog ongekend populair. Opmerkingen worden daarbij zorgvuldig opgeschreven, maar worden zelden in daden omgezet.
Mogelijk dat de jaren bestaande ‚Berlijnse School’ ons kan inspireren om effectiever dan nu op te komen voor ruimte in de wijk, in de stad, in de regio. Misschien gaan onze steden dan wel echt ‚bruisen’, maar dan anders dan gemeenten zo graag willen: volle winkels, drukke winkelstraten en goed gevulde boodschappentassen. De stad verdient meer dan dat…