Urban Update

ANDERS KIJKEN. ANDERS DOEN. MET DE STAD.

DECEMBER 2020

Snel naar onze website

DE VERSTILDE STAD IN 2021

ONZE STEDEN IN 2021

De aanstaande president van de Verenigde Staten zei het, onze koning zei het: het worden zware tijden. 2021 zal 2020 wellicht opvolgen als jaar om zo snel mogelijk te vergeten.
Wat er precies staat te gebeuren weten maar weinigen. Maar de heldere ‘voorspellende’ uitspraken verraden een lang voorbereide actie die de meesten van ons zal raken.

Voor welke uitdagingen staan onze steden in 2021? Kan de stad haar aantrekkingskracht behouden of willen we liever ‘in the middle of nowhere’ wonen, ‘off-the-grid’ en onze eigen groenten verbouwen? Een voorzichtige verkenning.

Naar het artikel: De verstilde stad in 2021

URBAN UPDATE

Laatste keer in deze vorm

Het jaar 2020 zal de geschiedenis in gaan als een waterscheiding tussen de lange naoorlogse periode van redelijk stabiele voorspoed en relatieve maatschappelijke rust en een periode van grote disruptie van ons economisch bestel en hoe wij als samenleving functioneren.
Zoals ook in de 1960-er en 1970-er jaren komen er weer jaren aan waarin de burger niet achterover kan leunen en kan wachten op de volgende loonsverhoging of zonder zorgen een paar maal per jaar Schiphol vliegend kan verlaten.

Natuurlijk is de wereld ook in de afgelopen zeven decennia talrijke keren opgeschud door grote gebeurtenissen, negatieve en positieve. De val van de Berlijnse Muur bijvoorbeeld leidde een ongekende zorgeloze periode in, de 1990-er jaren. Met ‘9/11’ (2001) was het over met de pret.
Weer 20 jaar later zijn wij verzeild geraakt in een ongekend warrige, zorgelijke en voor velen rampzalige periode. Een virus beheerst ons leven. Het financiële stelsel is op. Een vervanging is in aantocht. Digitale technologie zal de samenleving in hoog tempo nog ingrijpender veranderen, hopelijk in een door ons gewenste richting. Een ruwe reset, dat lijkt wel zeker.

Daarbij is het weer hard nodig om ‘onze’ overheid zeer kritisch te gaan volgen en waar nodig hen en de unisono media tegenspel te bieden. Om te zorgen dat ons land een vrij en plezierig land blijft. En Urban Inspiration is daarvoor niet het juiste platform. Meer tijd zal ik dan ook op een ander platform investeren. Omdat deze tijden om andere prioriteiten vragen.

Sinds 2009 verzorg ik rondleidingen in Berlijn. Een stad van ongekende veelzijdigheid, tolerantie en vrijheid. Nergens voelde ik me zo als vis in het water als in Berlijn. Een warm bad, altijd weer. Een glimlach op mijn gezicht als de trein station Berlin-Spandau binnengleed. In diverse artikelen heb ik ook altijd aangegeven dat Berlijn twee gezichten heeft. Het lijkt dat de stad nu weer haar autoritaire gezicht laat zien. Nergens in Duitsland is de repressie tegen andersdenkenden over ‘Het Virus’ zo hardvochtig, verbeten en ongrondwettelijk als in deze stad. Voor mij heeft de stad mede hierdoor haar glans als inspiratiebron verloren. Door de maatregelen zijn alle clubs al maanden gesloten. De leuke cafeetjes, kleine cinema’s en theatertjes vechten om hun voortbestaan. Ook burgerinitiatieven maken zware tijden door. Ik zal in Berlijn dan ook geen rondleidingen meer verzorgen. Tijd om na tien fantastische jaren met hele fijne groepen en collega-gidsen in Berlijn, de bakens te verzetten. Het zijn tijden waarin je zelf de bakens verzet, of ze worden voor je verzet.

Dat heeft ook gevolgen voor de website en deze maandelijkse Updates. Deze Updates zullen weer in de oude vorm terugkeren zoals we hem tot eind 2019 kenden. Minder arbeidsintensief en helaas ook iets minder gelikt.
Ook zal hij minder vaak en onregelmatig uitkomen. De huidige maatregelen hebben de bodem onder veel collectieve initiatieven weggeslagen, zaken waarover ik zo graag berichtte. Wel blijf ik graag meewerken aan STADTGEIST, een tijdschrift voor politiek, stadsontwikkeling, historie en stadsontwikkeling.

Wat er in Berlijn de komende paar jaar gebeurt zal de toekomst van ons continent bepalen. Op de achtergrond speelt Duitsland op dit moment weer een spilfunctie in de oost-westverhoudingen en ligt het lot van Europa nog steeds in Berlijn.
Welk gezicht zal de stad de komende jaren aan ons tonen? Ik ga het met belangstelling volgen, maar dan vanuit geo-politiek en maatschappelijk opzicht en publiceer daar vanaf dit jaar elders over.
Het zijn boeiende tijden, dat zijn het.
Oude liefde roest niet, zeggen ze. Dus wie weet, zien wij elkaar weer terug Berlijn. Ich hab’ noch einen Koffer in Berlin…

Video afspelen
10 JAAR URBAN INSPIRATION

Ongegeneerd terugblikken

We geven ons er maar even aan over: de nostalgie van de terugblik op 10 jaar Berlijn-ervaring. Lekker nog wat mooie video’s bekijken, oude verhalen ophalen, de meest inspirerende plekken nog een keer belichten.

Dit laatste nummer in haar huidige vorm is daarom ook geheel gewijd aan Berlijn.

In deze editie lekker lange video’s om de kerstdagen mee door te brengen en te meimeren over Berlijn en haar brisante verleden.

BERLIJN | MUZIEK
Video afspelen

Das ist Berlin

Zittend in de bioscoop van de Kulturbrauerei wordt voorafgaand aan de film deze video gestart. Mijn hart gaat sneller kloppen, het bloed sneller stromen. Alles wat Berlijn voor mij is of beter tot voor kort was, komt in deze Berlijn-promo voorbij.

BERLIJN
Video afspelen

De toerist uithangen

Het is 2009. Dit was de eerste video die voor mij het veelzijdige Berlijn weergaf. Gedurende zeven minuten (lang voor een promo) trekt het toeristische Berlijn aan je voorbij. Tientallen keren draaide ik deze video. 
Het toerisme kwam toen pas goed op gang. Met 2019 als hoogtepunt, het punt waarop het toerisme hinderlijk begon te worden. Dat ‘probleem’ is voorlopig van de baan.

BERLIJN | URBAN
Video afspelen

Inspirerende historische plek

Het voormalige Amerikaanse NSA-afluisterstation Teufelsberg werkt op velen als een magneet. Ik heb er rondgeleid, zelf met een paar maten op een vroege zondagochtend via gaten in de 3 achter elkaar geplaatste hekken me een toegang verschaft. Er was nog niets met hekken beveiligd in de hoge toren. Ik was op het hoogste punt één stap verwijderd van een hemelse val ‘ins Freie’.

BERLIJN | DDR
Video afspelen

Das Leben der Anderen

Na een van mijn vele rondleidingen in de voormalige STASI-gevangenis Hohenschönhausen vertrouwde de oude gids, oud-gevangene, mij toe: ‘Het is mooi geweest, twee maal een dictatuur.’
Ik vroeg hem naar zijn mening over de toen net uitgekomen film ‘Das Leben der Anderen’. Hij verzekerde mij dat hij de film als een nauwgezet historisch document beschouwt: ‘zo was het écht‘.

Hier de integrale versie.

BERLIJN | LEVEN
Video afspelen

Leven op een 'eiland'

Wij strijden niet tegen honger of nood. Althans niet in de klassiek betekenis. We strijden tegen de onderdrukking en manipulatie van het bewustzijn. Wij zijn anti-autoritair. Anti-autoritair betekent niets anders dan tegen die mensen te zijn die als zogenaamde leidinggevende figuren alle macht hebben en waar een verkiezingsuitslag gewoon geen invloed op ze heeft.

Een citaat uit de film ‘Berlin lost in time and space’ (minuut 35). Een uitspraak uit de 1980-er jaren, maar waarin velen zich ook in deze tijd zullen herkennen.

BERLIJN | BLOG

Holzmarkt: zelf stadmaken

Er zijn een paar plekken in Berlijn die mij inspireerden om ook in Nederland me meer met alternatieve gebiedsonwikkeling bezig te gaan houden. Zelf ‘stadmaken’. Uiteindelijk werd dat Coehoorn in Arnhem. Drie elementen vormen dat project: inzet van gebouwen, een park en creatieve ondernemers. Holzmarkt voedde mij op het punt van de bebouwing.

Ik mocht bij de vergadering zijn aan de vooravond van het ontstaan van de huidige Holzmarkt. Ik sprak met de oprichters en voelde hun energie, hun doelgerichtheid, hun professionaliteit en vasthoudendheid. Talloze keren was ik bij de Holzmarkt waarvan ik ook nog de laatste avond van haar voorloper ‘Bar25’ mocht meemaken.

BERLIJN

Wegdromen op Tempelhof

Ik weet niet hoe vaak ik naar Tempelhof ben geweest om er te wandelen, te fietsen, de gebouwen te bezoeken of gewoon weg te dromen bij de zonsondergang. De magie van 370 ha open ruimte kon niet iedereen van mijn groepen direct invoelen. Dan liep ik met hen een van de twee start- en landingsbanen af. En stilaan zag ik dat de magie ook bij de deelnemers insloop.

Nederlandse stedenbouwers snapten niet dat dit oude vliegveld geen nieuwe bestemming had gekregen: ‘wat zonde’. Ze bedoelden dan woningbouw. De 22 informele bestemmingen die het oude vliegveld had gekregen onttrok zich aanvankelijk aan hun blikveld.
Maar aan het einde van de startbaan waren ze om: ‘dit is inderdaad magisch’.

BERLIJN | URBAN

Gentrificatie van een wijk

Belangrijk onderwerp van mijn rondleidingen was de druk die door een overschot aan vrij kapitaal alsook door de populariteit van de stad als woonplaats, op de woningmarkt werd uitgeoefend. Hierbij werden bewoners van huurwoningen met een fooi verleid om hun woning op te geven ten behoeve van een hogere opbrengst door verkoop.

De toenmalige tegendraadse burgemeester van de wijk Neukölln (310.000 inwoners) Heinz Buschkowsky was stellig: die gentrificatie en verhipping van zijn buurt droegen niets bij aan het verbeteren van zijn wijk. Buschkowsky die ook het gedrag van bewoners van veelal allochtone afkomst bekritiseerde werd uiteindelijk uit zijn partij (SPD) gezet.

BERLIJN | MUZIEK

Met Max Giesinger filmend voor zijn song: ’80 Millionen’ door Berlijn.

BERLIJN | URBAN

Betahaus, moeder der flexplekken

Berlijn heeft mij veel gebracht. Naast onvoorstelbaar veel plezier, nieuwe ontmoetingen, ook veel inspiratie over hoe een stad constant verandert. Betahaus, de moeder van de flexplekken in Duitsland, inspireerde mij tot het Arnhemse stadsinitiatief Coehoorn Centraal. Ook in Arnhem moest zo’n gave plek komen.

Daarnaast hebben twee andere plekken mij geïnspireerd voor Coehoorn: Prinzessinnengarten en Holzmarkt. Beide komen in deze Update aan de orde.
Warme herinneringen aan Betahaus, aan de talrijke uren dat ik daar met mijn laptop gedurende mijn periodieke meerweekse verblijf in de stad, contact hield met Nederland.

BERLIJN | PARKEN

Park Schöneberg-Südgelände

Maar liefst 16 jaar werkte een burgerinitiatief aan de omzetting van een groot Berlijns rangeerterrein. De Deutsche Bahn, de Amerikaanse bezettingsmacht, de Stadt Berlijn, de DDR. Het waren niet de kleinste partijen die overtuigd moesten worden dat het in 1946 stilgelegde immense rangeerterrein Schöneberg-Südgelände een natuurpark moest worden. 

In 1996 was het zover: de voorbereidingen voor omzetting konden starten. Schöneberg-Südgelände is inmiddels een beschermd natuurgebied, een spannend park, maar nog steeds een van de minst bekende juweeltjes van Berlijn. 

Ik ben er vaak geweest. Eurootje entree, maar dan ook wegdromen in het smalle pareltje, ooit onderdeel van het wellicht grootste rangeerterrein van Europa. Daar is nu weinig meer van over. Alleen de S-Bahn en treinen scheuren nog voorbij. 
Bij mijn volgende bezoek, zal ik dit park zeker niet overslaan.

BERLIJN | MUZIEK
Video afspelen

Andreas Bourani

Andreas Bourani heeft al de nodige muziekclips met Berlijn als achtergrond opgenomen. Deze song is al meer van 77 miljoen keer bekeken.
Zijn songs zijn heerlijk ritmisch, de puls van de stad vertolkend.

Een ‘hoch’ op ons leven, op dat wat ons verenigt, op wat morgen brengt.

‘Ein Hoch auf uns.’

BERLIJN | HISTORIE
Video afspelen

De onrustige 1920-er jaren

Toen wij in januari van dit jaar begonnen met deze rubriek konden we niet vermoeden dat een eeuw na de ‘roerige twintiger jaren’ niet alleen Berlijn, maar de hele wereld in verwarring en crisis zou verzinken. Met de historische daling van de rente onder nul procent, midden vorig jaar, kon je vermoeden dat er iets zou en moest gebeuren, maar dat dat in de vorm van een virus zou zijn, kon niemand voorzien.

Wij zitten nu 100 jaar later zelf in de roerige twintiger jaren. De culturele uitspattingen van de vorige versie moeten we helaas missen. Het is een geheel andere vorm van roerig.

In deze stille video prachtige beelden van het leven van alledag in het Berlijn van de 1920-er jaren.

BERLIJN | TECHNO
Video afspelen

De techno-wereld van Berlijn

Ze kwamen van heinde en ver naar Berlijn. Kunstenaars, schrijvers, muziekmakers en iedereen die dacht er een te zijn. Uit de VS, Engeland, maar ook uit Duitsland zelf, zij die aan de dienstplicht wilden ontsnappen en de vrijheid zochten. Die kregen ze in de ommuurde halve stad, gesandwicht tussen de grootmachten.

Deze culturele vrijbuiters legde de basis voor het Berlijnse clubleven dat we tot voor kort kenden en de stad haar bijna magische status gaven.
Gaven, want door alle maatregelen is daar weinig meer van over. De sector kan wellicht na deze crisis een wederopstanding maken. Laten we daar op hopen.

BERLIJN | WENDE
Video afspelen

Het geluid van de 'Wende'

De ‘Wende’ bracht grote veranderingen met zich mee. Het financiële systeem van de DDR stortte in, fabrieken sloten van de ene dag op de andere. De leegstand werd opgemerkt door al diegenen die op Berlijn al in de 1980-er jaren waren afgekomen om de stad te programmeren, naar een alternatief model.

In deze reportage een mooie impressie van de geschiedenis van de Wende, het jaar waarin alles veranderde en de crisis van de een, de hoop voor de ander werd.
Wellicht wordt voor ons 2021 ook een wende, wie zal het zeggen?

BERLIJN | DDR
Video afspelen

30 jaar na dato

November 2019 was de maand van de herdenkingen en de viering van de val van de Berlijnse Muur. Het was het einde van de gevreesde staatsveiligheidsdienst STASI en de socialistische boeren en arbeidersstaat DDR.
Ik geloof dat ik van alle exposities en evenementen weinig heb overgeslagen. Het was een staat van oppassen, mond houden, wantrouwen, verklikken, eenheidsmedia en censuur.

Amper 3 maanden later kwamen talrijke westerse democratieën in een voor velen vergelijkbare situatie terecht: het buiten werking stellen van grondrechten, censuur, verklikken, eenheidsmedia en onderling wantrouwen.

We zijn nu een jaar na die herdenkingen, en zonder in deze Update er teveel over uit te wijden, wil ik wel zeggen verrast, overvallen te zijn door de snelheid waarin dat proces zich heeft voltrokken en mogelijk nog zal voltrekken.

Ter gelegenheid van die herdenkingen heb ik vorig jaar een speciaal document samengesteld dat u hier nog één keer kosteloos kunt downloaden.

Bovenstaande video is samengesteld uit eigen beelden gemaakt tijdens de herdenkingen.

Bedrag € -
BERLIJN | STASI
Video afspelen

Snuffelen in dienst van het volk

De STASI, de dienst staatsveiligheid was het snuffelapparaat van de Deutsche Demokratische Republik. Onder het mom dat ‘de klassenvijand’ in de gaten moest worden gehouden, werd de eigen bevolking 24/7 überwacht. 
Met ruim 200.000 medewerkers, in vaste dienst en ‘vrijwillig’ was haar snuffeldichtheid 6 maal groter dan haar Sovjet-voorbeeld de KGB.

De topmannen, het waren voornamelijk mannen, leefden in de overtuiging het beste met het volk voor te hebben. Ondertussen legden ze honderden kilometers STASI-akten (dossiers) aan van geringste handelingen van haar burgers. Er werd een verklikkermaatschappij opgetuigd die zijn weerga niet kent. Al moeten we ook nu weer oppassen dat verklikken tijdens de huidige tijd niet opnieuw in de mode komt. Weer roepen autoriteiten op om ‘overtreders’ aan te geven.

BERLIJN | BLOG

Excursie alledaags Berlijn

Vele groepen heb ik kennis mogen laten maken met mijn passie voor Berlijn, met haar onverwachte, haar controversiële, haar energie, haar overlevingskracht. Van studenten tot de top van grote bouwfirma’s, van ambtenaren tot architecten, ik sleepte ze allemaal door ‘mijn Berlijn’. 
Daarbij sloeg ik de toeristenoorden over. Mijn tours gingen over de stad als stad om te wonen en te leven.

Zo nam ik groepen mee naar een minder florisant deel van Kreuzberg: Mehringplatz. Dit arme en sterk multi-culturele deel van Berlijn, vergelijkbaar met het even verder op gelegend Kottbusser Tor, is een ‘aandachtsgebied’, een optelsom van sociale vraagstukken.
Met de lokale sociale werkers in het wijkcafé en de wijkondersteuningspunt bracht ik de hardnekkige stadsproblemen bij de deelnemers aan de tour onder de aandacht, meteen zorgend voor een beetje inkomsten voor de lokale werkers.

BERLIJN | HISTORIE

Circle of Evil

Mijn bezoek aan Zossen-Wünsdorf, zo’n 50 beboste kilometers ten zuiden van Berlijn was indrukwekkend. Het was het militaire commandocentrum van de NAZI’s, zowel luchtmacht, landmacht als marine. De Zeppelin-bunker, 250 meter lang, 7 verdiepingen onder de grond, is van een onvoorstelbare omvang.

Ik keek even op toen de gids vertelde (ik was de enige Nederlander in een klein gezelschap van oudere Duitsers, zonder dat zij het wisten) dat de samenwerking met het Nederlandse opperbevel uitstekend was en ook in Zossen-Wünsdorf op bezoek was geweest. De geschiedenis verbergt noch veel geheimen.

BERLIJN | URBAN

Prinzessinnengarten

Een paradijsje in Kreuzberg: Prinzessinnengarten. Ik zat er vaak met mijn laptop of boek. Het was genieten van het veelzijdige publiek, van het lekkere eten en koffie.
Gewoon voor je uit staren. Soms eerst even echt werken in het er toen naastgelegen Betahaus.

De oprichters Robert Shaw & Marco Clausen hebben mij bij mijn project Coehoorn Centraal in Arnhem geïnspireerd tot het realiseren van een klein stadspark. Een inspirerend filmpje van hen op de website van Coehoorn Centraal leidde tot een aanbod van een hoveniersbedrijf om dat park zonder kosten voor het project aan te leggen.
Dank, Prinzessinnengarten voor al die mooie momenten.

TOT SLOT

Ik geloof dat ik maar moet stoppen. De poging om alle herinneringen aan Berlijn in één Update te stoppen is kansloos. De tienduizenden foto’s blijven in de cloud, als digitale herinneringen aan een onvoorstelbare inspirerende tijd. Ik heb de gelegenheid genomen om de stad te doorgronden, voorzover dat überhaupt mogelijk is. De stad heeft me in 2009 een nieuwe start gegeven na een jammerlijk einde van een mooie onderneming. Maar wat heeft deze herstart me veel gebracht.
Ik heb vrijwel alle hoeken en gaten, vaak meermaals, van deze fascinerende stad gezien. Clubs bezocht, ontelbare cafeetjes aangedaan, terrasje ‘gepikt’, in kraakpanden rondgelopen, op daken ‘party gemacht’, de aarde drie maal rond gefietst in Berlijn.

Dank aan zovelen die met mij op ontdekkingsreis door Berlijn zijn geweest, dat ik mijn passie voor de stad met je mocht delen. Het hart klopt nog voor deze stad. Ik hoop zeer dat de stad ook deze moeilijke tijd, waarin veel kapot gaat, weer zal overleven en de stad zichzelf wederom opnieuw kan uitvinden en inspiratie zal zijn voor iedereen met hart voor de stad.

Auf Wiedersehen Berlin!

Paul de Bruijn

RECENTE ARTIKELEN