Urban Update

ANDERS KIJKEN. ANDERS DOEN. MET DE STAD.

januari 2020

Snel naar onze website

Home | Blog | Expedities Berlijn | Advies | Presentaties | Contact

TIJDGEEST
Steve Clare op het LSA-congres in Utrecht.

May you live in interesting times

Het lijkt wel of iedereen het gele hesje heeft aangetrokken en met alles wat rolt op pad gaat naar het Malieveld. Boeren, leraren, verpleegkundigen, bouwers, politie, instellingen voor geestelijke gezondheidszorg.

Tjeenk Willink ziet dat de overheden forse steken laat vallen: ‘Burgers pak je verantwoordelijkheid, waar de overheid het laat liggen’ en citeert Hans van Mierlo met ‘je moet de revolutie maken voordat die uitbreekt.’

Tijd om als burger lokaal het verschil te maken. Afwachten wat ‘de politiek’ gaat doen is niet de oplossing. Wel burgers die binnen en waar nodig buiten het systeem wissels gaan omzetten. Omdat het zo niet verder kan. Onze burgerplicht roept.

Een Chinees gezegde luidt:
May you live in interesting times.

Ik wens u een uitdagend, inspirerend en leerzaam 2020!

Paul de Bruijn

Video afspelen
LONDEN IN MUZIEK
Video afspelen

De laatste trein naar Londen

Het lijkt er dan toch van te komen. Met de grote verkiezingsoverwinning van Boros Johnson afgelopen december is de scheiding tussen continentaal Europa en het Verenigd Koninkrijk weer een stap dichterbij gekomen. Maar de scheidingsprocedure is dan nog verre van afgerond.

Voor Great Britain kan de scheiding op een behoorlijk ‘intern’ drama uitlopen waarbij Ierland en Schotland wel eens voor een eigen continentale weg kunnen gaan kiezen. Dan blijft er van het ‘Verenigd‘ Koninkrijk of van ‘Great‘ Britain niet veel meer over dan England. Het empire waar de zon nooit onderging wordt dan wel erg klein.

Laten we hopen dat de scheiding goed geregeld gaat worden en dat we ELO niet te serieus hoeven te nemen met The last train to London.

WONEN

Bevolkingsgroei overtreft woningbouw

De omvang van de Nederlandse bevolking groeit snel. De woningbouw kan deze groei amper bijhouden.

In het derde kwartaal van 2019 werd voor 13,1 duizend nieuwbouwwoningen een vergunning verleend. Dat is bijna 24 procent minder dan in het derde kwartaal van 2018, aldus het CBS.

Daar komt nog bij dat volgens NUL20 het aantal gebouwde woningen in de sociale sector op een dieptepunt is beland. Het gebrek aan bouwlocaties en de verhuurdersheffing worden als oorzaken genoemd.

De rem op woningbouw in combinatie met de snelle bevolkingsgroei betekent dat de huisvesting van alle (nieuwe) Nederlanders nog decennia problematisch zal zijn. Het CBS verwacht dat Nederland in 2039 maar liefst 19 miljoen inwoners zal tellen.

Geen wenkend perspectief voor het open landschap dat nu al in rap tempo ‘verdoost’ en ook ruimte moet bieden aan forse woningbouw, zonneparken en windmolens.
Is er dan nog ruimte voor aanplant van CO2-compenserende bossen?

Tijd om de planning van de invulling van de openbare ruimte weer te centraliseren wil Nederland niet verder verrommelen.

BERLIJN
Video afspelen

Laatste vrijplaatsen bedreigd

Berlijn dankt zijn bekendheid aan haar asgrauwe verleden, en aan de culturele vrijplaatsen langs strandjes, in oude fabrieken en in vervallen huizen. Deze plekken konden ontstaan door een overdaad aan door diverse ontwikkelingen vrijgevallen ruimten.

De recente ontwikkelingen op het terrein van huisvesting en woningmarkt hebben de druk op deze plekken tot een maximum opgevoerd. Inmiddels wordt het merendeel van deze rafelranden van de stad bedreigd met sluiting. Ofschoon velen de vaak rommelig uitziende locaties liever zien verdwijnen, zijn zij van belang voor het culturele klimaat van de stad. Zij voeden ongemerkt de grotere culturele uitingen en gezelschappen.

In bovenstaande video een overzicht van de Stand der Dinge in alternatief Berlijn.

MEDIA

Afgelopen maand hebben we in de media weer een paar interessante artikelen gevonden.

BERLIJN

Foto's voor/na de Muur

Met ‘schuiffoto’s laat de Berliner Morgenpost heel inzichtelijk zien welke invloed de Muur had op het alledaagse straatbeeld.

BERLIJN

S-Bahn mag langs Rijksdag

Het voelde voor veel parlementariërs ongemakkelijk, een tunnel voor de S-Bahn onder de Rijksdag. Zou de 1.200 ton zware Rijksdagkoepel niet gaan verzakken? De bodem onder Berlijn is immers drassig.
Maar voor het grootste vervoersproject sinds lange tijd, S21 genaamd, moet veel wijken. En zo kon na lang overleg en onderzoek overeenstemming worden bereikt over het tunneltracé, dat niet onder, maar dicht langs de Rijkdag zal lopen.
De eerste rit staat pas voor 2035 gepland. Nog even geduld dus.

BERLIJN

Park am Gleisdreieck gevaarlijk?

Is het Park am Gleisdreieck het op een na gevaarlijkste park van Berlijn?
Dat is op te maken uit een krantenartikel in de Berliner Zeitung die een onderzoek naar criminaliteit in de Berlijnse parken publiceerde. Het onderzoek is verricht op verzoek van de Berlijnse politiek.

Het Görlitzer Park, verderop in Kreuzberg, is al jaren een hoofdpijndossier voor de Berlijnse politie. Drugshandel en de daaraan verbonden criminaliteit zijn al lang over de grenzen van het aanvaardbare gegroeid. Maar Park am Gleisdreieck? 
Het onderzoek stelt dat tussen 2014 en 2019 (nov.) het aantal incidenten in Gleisdreieck van 6 naar 496 is gestegen.

Een reactie kon niet uitblijven. Bij nadere bestudering van de cijfers blijkt de ogenschijnlijk extreme stijging toe te schrijven aan vernielingen en graffiti op gebouwen. Het aantal geweldsdelicten, die met de term ‘gevaarlijk’ zijn te kwalificeren is weliswaar ook toegenomen, maar minder spectaculair.

OVER URBAN UPDATES

Urban Updates is onze maandelijkse nieuwsbrief van Urban Inspiration. Met veel aandacht voor opmerkelijke stedelijke ontwikkelingen, burgerinitiatieven en vooral aan actuele ontwikkelingen in Berlijn. Omdat stedelijke ontwikkelingen niet los gezien kunnen worden van culturele en politieke ontwikkelingen, maken we ook regelmatig uitstapjes naar deze onderwerpen.

Urban Updates verschijnt maandelijks behalve in juli en augustus en wordt uitgegeven door Urban Inspiration, specialist in rondleidingen in Berlijn voor stadsprofessionals.

Vanaf dit nieuwe jaar is Urban Update vernieuwd, waardoor u voor het tonen van video’s de nieuwsbrief niet meer hoeft te verlaten.

Laat ons weten wat u vindt van onze Urban Update.

Ik wens u veel leesplezier.

Paul de Bruijn

Onder: Beelden met link naar onze recente artikelen.

VERENIGD KONINKRIJK
Video afspelen

Rechtvaardige economie

De nu 3 decennia heersende neoliberale boodschap van schaalvergroting (mondialisering), maximalisering bedrijfswinsten en minimalisering belastingen en regelgeving, heeft niet gebracht wat werd beloofd (en geloofd): welvaart en welzijn voor allen.

Steeds meer mensen staan langs de kant. Terwijl het aantal miljonairs en miljardairs onstuitbaar groeit, zijn in veel Europese steden verarmde wijken weer terug van weggeweest. De revival van steden in de 1990-er jaren blijkt niet meer voor alle delen van de steden te gelden.

Tijdens een presentatie/workshop van Tom Lloyd Goodwin, georganiseerd door de LSA, 5 december jl. in Rotterdam, werd helder hoe dringend het vraagstuk van sociale achterstand van wijken in onze steden is geworden.
Tom werkt voor CLES, de Engelse organisatie voor lokale economie.

Kern van Tom’s presentatie is het stimuleren van de lokale economie, belangrijke lokale organisaties bewegen lokaal in te kopen, lokaal persoon in te huren. Ook vroeg hij aandacht voor vastgoed in handen van de overheid. Zet die in ten bate van de (lokale) gemeenschap.

BERLIJN
Video afspelen

De donkere kant van Berlijn

Je houdt pas echt van een stad als je haar donkere zijden onder ogen wilt zien, en haar toch nog bemint. Zo is het ook met Berlijn. Een stad met een asgrauw verleden, niet alleen door de alles vernietigende WWII, maar ook door de wilde 1920-jaren.

De stad is na de verloren WWI in een roes van losbandigheid geraakt. De theaters laten gewaagde shows zien. Maar abseits der Bühne lijken alle grenzen van de (sexuele) moraal weg. Met de losse moraal krijgt Berlijn te maken met buitensporige criminaliteit, sterk verbonden met drugs en prostitutie. Het is het Berlijn dat in de roes niet ziet dat zij langzaam voorbereid wordt op een nog gewelddadiger episode.

Boven een recente documentaire van de RBB over de donkere zijde van Berlijn in de 1920-er jaren, de jaren na WWII en het heden.

VERENIGD KONINKRIJK
Video afspelen

Buurtrechten bij stadsplanning

Het Verenigd Koninkrijk was het eerste land in Europa dat de neoliberale trend vanuit de VS in eigen land in beleid omzette. Het was de tijd van de strijd tegen de vakbonden, de sluiten van de Britse mijnen. De ijzeren dame Margaret Thatcher regeerde met ijzeren hand.

Het VK was er ook al snel bij om met compenserende wetgeving te komen waarbij de burger tegenmacht kon ontwikkelen. In Nederland ontstond later soortgelijke regelgeving zoals het Right to ChallengeRight to Bid.

In het VK lijkt het proces een meer wettelijk fundament te hebben doordat processen om tot bewonersinvloed op buurtontwikkeling te komen, zijn vastgelegd. In Nederland zijn deze rechten minder geformaliseerd.

Maar welke invloed heeft de Engelse burger nu werkelijk op ontwikkelingen in zijn of haar buurt?

VERDOZING
Video afspelen

Van groen naar grijs

Velden zonnepanelen, windmolens tot aan de horizon en XXL-opslagdozen. In een schrikbarend tempo verdwijnt het Nederlandse landschap.
Gemeenten vullen hun begrotingsgaten met de aankoop van weilanden in de hoop op een koper die daar een XXL-hal wil bouwen. Alles voor de groei. 

Maar hoe verhoudt zich dat met het noodzakelijke minderen voor het klimaat?
Ook het verzet van bewoners neemt snel toe.

BERLIJN
Video afspelen

De wilde 1920-er jaren

Wij zijn aangeland in 2020. Exact 100 jaar na 1920, het begin van de ‘Roerige Twintiger Jaren’, de jaren van de grote veranderingen, grensverleggende experimenten in kunst en cultuur. Vooral Berlijn stond in de jaren bekend om haar ontketende seksuele moraal, de ontelbare nachtclubs, de openlijke lesbische en homosexualiteit.

Het is de turbulente tijd van de Weimar Republik, de moorden op Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht, op minister Rathenau en de naderende opkomst van een man die de 20e eeuw een vernietigende wending zou geven.

In deze Arte-documentaire een beeld van de Twintiger Jaren in Berlijn. De maatschappij-kritische publicist Kurt Tucholsky wordt hierbij centraal gesteld. 
Helaas is in delen van deze documentaire geluid en beeld asynchroon, maar de vele beelden van Berlijn maken veel goed.

In dit komende jaar zal Urban Update stil staan bij de jaren van Umbruch

Staan we nu weer aan de vooravond van grote veranderingen? De voortekenen zijn er.

STER* ARTIKEL
Möckernkiez

Mega-CPO in Berlijn: Möckernkiez

Hoe bouw je in één CPO-project 471 woningen verdeeld over 14 gebouwen?
Het Berlijnse Möckernkiez slaagde er in deze onmogelijk schijnende missie tot een goed einde te brengen. Uiteindelijk.

In dit speciale artikel het ontstaan, het complexe en turbulente proces en het eindresultaat.
Het project wordt als het grootste CPO-project van Duitsland beschouwd en wellicht van Europa.

> Naar het artikel (en onze andere ster* artikelen)
ARNHEM

In Arnhem is iets heel bijzonders gebeurd: een burgerinitiatief is uitgegroeid tot een volwassen gebiedsontwikkeling.

 

Stedelijk adviseur

“Ik heb dit nog nooit in Nederland gezien en al helemaal niet op deze schaal en op zo’n locatie”

BERLIJN
Video afspelen

Een reis door Kreuzberg

Berlijn is Vielfalt, Weltoffen und bunt, zoals de Berlijners graag hun eigen stad beschrijven: veelzijdig, gastvrij/tolerant en kleurrijk.

De wijk Kreuzberg neemt hierin een aparte positie in. Anders dan de vele andere Bezirke, heeft zij al vele decennia een bunte Misschung van mensen uit de hele wereld gekend. Achtereenvolgende stromen van immigranten hebben de wijk vorm gegeven, net zoals de haar omsluitende Muur en de harde confrontaties met de politie.

Eigenlijk zijn er 2 versies van Kreuzberg: Kreuzberg61 en Kreuzberg36.
Bovenstaande reportage van de omroep van Berlin-Brandenburg (RBB), toont het veelzijdige gezicht van het immer veranderende Kreuzberg.

Na het zien van de RBB-reportage meer weten over Kreuzberg?

> Profiel van een wijk: Kreuzberg

UW PRIVACY

 

Wij zijn wellicht wat geobsedeerd wat uw privacy aangaat. Onze Urban Updates ontving u tot ons vorige nummer via een Nederlandse aanbieder, Laposte uit Zutphen.

Met Laposta voldeden wij al aan de eisen van de AVG.
Maar met ingang van deze Update staan de email-adressen nu zelfs in onze eigen database. Dus uw gegevens gaan nergens meer heen. En uiteraard staat ook onze website en daarmee uw email-adres op een Nederlandse server.

De video’s in deze nieuwsbrief worden pas ingeladen als u op ‘afspelen’ klikt. Pas bij het afspelen slaat Youtube uw kijkgedrag op. 

Noem ons gerust geobsedeerd. Maar uw privacy is ons veel waard.

BIJLMERMEER
Video afspelen

Met een zeilschip naar CIAM

Niet alleen klimaatactivisten zeilen naar hun congres. 
Dat deden beroemde modernistische architecten al in 1933. Onder de talrijke gasten aan boord Erno Goldfinger, Le Corbusier en Alvar Alto. Zij zijn op weg naar het Congress of Modern Architecture (CIAM) in Athene.

In deze unieke filmopnamen (zonder geluid) zien wij de modernisten aan het werk. Volgens hen waren de steden te druk geworden, te dicht bebouwd, te chaotisch en vervuild. Onder aanvoering van Le Corbusier werd ‘zoning‘ de manier van stedenbouw van de toekomst: het scheiden van functies en het bouwen in hoogbouw. Later zou deze visie in een publicatie Charte d’Athènes worden vastgelegd.

Na de oorlog zouden deze ideeën nergens zo compromisloos worden uitgevoerd als in de Amsterdamse Bijlmermeer. Terwijl in andere steden de zonering maar ten delen werd doorgevoerd, wilde de toen nog jonge architect Pi de Bruijn deze modernistische visie zonder aanpassingen realiseren. 
De rest is geschiedenis.

De Bijlmer werd dus eigenlijk geboren tijdens deze zeiltocht.
Onder een video over hoe de Bijlmermeer destijds werd aangeprezen.

Video afspelen
ARNHEM

Arnhem is een dubbelstad. Zoals de tweekoppige adelaar op Arnhems stadswapen kijken Noord en Zuid de andere kant uit.

Dit beeld werd wederom bevestigd na de provinciale statenverkiezingen vorig voorjaar. Waar in Noord GroenLinks in de meeste wijken de grootste partij werd, daar was in Zuid juist Forum voor Democratie de grote winnaar.

Zo lijkt de Rijn lokaal letterlijk ‘de kloof’ te vormen die momenteel alom in Nederland wordt geconstateerd: Randstad tegenover provincie, bakfiets versus brommer, pro- en anti-Zwarte Piet.

Geografisch onderzoeker en publicist Josse de Voogd, bekend van onder meer De Correspondent en NOS Nederland Kiest, zal het jaarthema ‘De Gedeelde Stad’ inleiden.

Datum: dinsdag 21 januari
Aanvang: 20.00 uur, zaal open vanaf 19.30 uur
Locatie: Showroom Arnhem, Langstraat 20

ARCOSANTI (VS)
Video afspelen

Sleutelen aan de ideale stad

Hoe ziet de ideale stad eruit? Hoe leven mensen daar met elkaar? Hoe verhouden zij zich tot hun natuurlijke omgeving. Het is 1970 als ten noorden van Phoenix in de Amerikaanse staat Arizona de in Italië geboren architect Paolo Soleri een urbaan experiment start. 

Het is een reactie op de aan elkaar geregen suburbs (sprawls of in Nederlands bloemkoolwijken) zoals hij dat tot zijn afkeuring waarneemt in de meeste Amerikaanse steden. Hij ziet hierin dat mensen van elkaar af leven en afhankelijk zijn van de automobiliteit. 

Met zijn Arcosanti wil hij laten zien dat het anders kan. Wonen en werken moeten dicht bij elkaar liggen. Er moet veel publieke ruimte zijn en de stad moet beloopbaar zijn. Uiteraard moet de stad ook zo weinig mogelijk niet-duurzame energie en andere materialen verbruiken.

UTRECHT
Vechtclub XL Utrecht (Foto: Van der Knaap)

Utrechts fonds voor stadmakers

“Stadmakers zijn gepassioneerde wegbereiders voor nieuwe gebiedsontwikkeling, ze steken de handen uit de mouwen om steden duurzaam, inclusief en aantrekkelijk te maken. Ze voegen maatschappelijk én financieel waarde toe aan hun omgeving en zijn de investering meer dan waard.”
Zo begint de website van het Stadmakersfonds.

Het Stadmakersfonds verbindt initiatiefnemers met financiers. Dat hoeven geen banken te zijn, die vaak geen thuis geven voor dit type projecten. Dat kunnen ook particuliere fondsen zijn.

Het fonds investeert ook financieel vermogen in grond en/of vastgoed en stelt dit tegen gunstige voorwaarden beschikbaar aan Stadmakers. Op deze manier kunnen stadmakers door financieel eigenaarschap impact (blijven) maken en hun rol in de stad vergroten en verduurzamen.

Vooralsnog werkt het Stadmakersfonds alleen voor initiatieven in de provincie Utrecht. Uiteindelijk wil men uitgroeien tot een landelijk fonds.

SCHIPHOL

Schiphol hoeft niet te groeien

‘Schiphol is geen aanjager voor economische groei. Het is juist andersom: op het moment dat het goed gaat met de economie, groeit Schiphol.’
Aldus econoom Walter Manshanden in de Volkskrant.

Volgens Manshanden is het economische beeld van Schiphol als aanjager van de economie niet langer houdbaar: ‘Ik ben ervan overtuigd geraakt dat het roer om moet maar of dat gaat lukken is nog maar de vraag. De afgelopen jaren heb ik gemerkt dat er steeds minder ruimte is voor tegendraadse analyses over de groei van Schiphol.

Dwarsdenkers zijn niet welkom.’

BERLIJN
Rummelsburg

Woningproductie stijgende

De linkse senaat van Berlijn is aan haar achterban verplicht om snel veel betaalbare woningen te bouwen. Naast een aantal wettelijke ingrepen zoals de Mietendeckel, moet er ook vooral worden gebouwd.

De stad Berlijn heeft een aantal eigen woningbouworganisaties (Landeseige Gesellschaften) die in opdracht van de stad verhuren in de sociale sector. In 2017 hebben zij gezamenlijk 3.011 woningen gerealiseerd, in 2018 steeg dat tot 3.457 en in 2019 zijn 4.945.

Naast de bouw van woningen koopt de senaat ook woningen op om die vervolgens onder de Mietendeckel te brengen. In de hele zittingsperiode heeft zij daarmee ruim 12.000 woningen aan de sociale voorraad toegevoegd, daarmee is het doel van 10.000 ruimschoots overschreden.

BERLIJN
Video via ARD Mediathek

40 jaar 'bezette' UFA Fabrik

Het is dit jaar 40 jaar geleden dat de voormalige UFA-fabriek in de Berlijnse wijk Tempelhof werd bezet. Hier werden vanaf de 1920-er jaren beroemde films geproduceerd als Metropolis of Der Blaue Engel.

Vanaf de 1940-er jaren werden hier ook de propagandafilms van de NAZI’s geproduceerd. Vermoed wordt dat de minister van propaganda Jozef Goebbels hier regelmatig de films kwam beoordelen voordat zij in roulatie werden gebracht. Dat is een van de redenen waarom de voormalige krakers de bioscoop niet meer in bedrijf hebben genomen. “Wij hebben de geesten uitgedreven en nieuwe spirit toegevoegd”, zegt een van hen. De gerestaureerde zaal doet nu dienst als theater.

De krakers van toen lopen nu tegen hun pensioen.
Inmiddels is een nieuwe generatie opgegroeid, die nu het stokje van hun ouders overneemt, behoedzaam, lerend van de ervaring van de eerste generatie. Het is nu zaak om een jonger publiek naar het terrein te trekken. Immers met de oudere bewoners van de UFA werd ook het publiek dat het terrein bezocht ouder.

De nieuwe generatie, grotendeels geboren en opgegroeid op het terrein, denkt aan de toekomst. Nieuwe bebouwingsplannen zijn in de maak. Dat betekent veel overleg, “want we doen alles samen hier”.

ENERGIE

Duurzame energie vordert langzaam

Het wil nog niet zo vlotten met de productie van zonne- en windenergie in Nederland.

Het CBS schrijft echter: “Sterke groei zonne-energie, windenergie stabiel. Het verbruik van zonne-energie (elektriciteit en warmte) groeide in 2018 met 40 procent naar 13 PJ.”

Daarmee komt het aandeel zonne-energie slechts op 0,6% van de Nederlandse energiebehoefte.
Ook dat het aandeel van zonne-energie en windenergie samen nog maar 2.2% van de totale energiebehoefte van 2.100 petajoule (PJ) beslaat, vermeldt het CBS niet.
Dat is aan rekenende lezer.

RECENTE ARTIKELEN