Hoe kapitaal steden ruïneert

Voormalige brouwerij in Berlijn werd tijdelijk kunstcentrum en nu verkocht aan een projectontwikkelaar.

Ze reisde de hele wereld af. Maar overal waar ze kwam was de situatie hetzelfde: onmetelijke voorraden aan kapitaal maken leefbare steden kapot.
UN-official Leilani Farha ziet de uitverkoop van steden wereldwijd: Barcelona, New York, Berlijn, Londen. Geen continent of de grote steden worden overstroomd met kapitaal om uiteindelijk haar vernietigende werk te doen.

Leilani Farha

HUIZEN ZIJN NIET MEER OM IN TE WONEN, MAAR ZIJN FINANCIËLE PRODUCTEN GEWORDEN.

Weerloos

Alles van waarde is weerloos, zo gaat het gezegde. Zo ook als het gaat om het recht op wonen. Een fatsoenlijk dak boven je hoofd is zelfs een mensenrecht. Maar dat mensenrecht staat wereldwijd onder druk.
Welke grote, of sinds kort middelgrote stad, je ook bekijkt, de kosten van een woning, koop en huur zijn in 20 jaar tijd in veel gevallen verdrievoudigd.

UN-official Leilani Farha reisde de hele wereld rond en vond overal hetzelfde: mensen die de huren niet meer op kunnen brengen, geen woning kunnen kopen, uit hun woning worden gezet of gepest na verkoop aan een ‘investeerder’ en de onstuitbare macht van (het) groot kapitaal. Vooral het uiteenlopen van de loonontwikkeling en de ontwikkeling van de huizenprijzen laat zien dat het financieel-economisch stelsel ziek is, doodziek.

Bron: torontocondobubble.com

Blackrock als kapitaalmonster

Al eerder uitte de Verenigde Naties stevige kritiek aan het adres van het grootste private equity fonds ter wereld Blackrock. Met een geschat investeringskapitaal van €6.000 miljard overtroeft deze privé-firma vrijwel alle begrotingen van nationale staten, Nederland bijvoorbeeld met de factor 12.
In de reportagefilm PUSH volgt de Zweedse regisseur Fredrik Gertten de Canadese advocate Leilani op haar reis om de wereld terwijl zij de schade opneemt van het financiële geweld van firma’s als Blackrock. Blackrock opereert in de meeste landen steeds weer onder een andere naam.

De film registreert de vernietigende werking van een overvloed aan kapitaal. In haar thuisstad Toronto stelt ze vast dat de afgelopen 30 jaar de huizenprijzen met 425% zijn gestegen en de lonen met een schamele 133%. De film logenstraft de veel gehoorde conclusie dat ‘de vraag naar woonruimte’ de belangrijkste factor is. Als dat zo zou zijn, kunnen de huizenprijzen toch niet te veel uit de pas lopen met de loonstijging. En dat doen ze in hoge mate.

Het Berlijnse Rigaerstraße is thuisbasis van de harde kern van krakers. ©️

Het moet leeg

In Londen is het al een plaag: buitenlandse investeerders kopen kapitale panden op (met prijzen van tientallen miljoenen euro’s) om die vervolgens leeg te laten staan. En ze worden vaak niet eens onderhouden. Het gaat er om dat het kapitaal ‘gestald’ moet worden. Ook zijn belastingtechnische constructies behulpzaam voor deze kapitaalvlucht in vastgoed. Inmiddels zijn bepaalde straten van de luxere delen van Londen al zo verlaten dat je op het wegdek kunt voetballen zonder enig verkeer te hoeven vrezen.
Nederland is een van de beruchte belastingparadijzen, tot grote ergernis van ons buurland Duitsland.
Als een pand niet leeg is, moet het leeg worden gemaakt. Het gaat dan om kleinere woningen, maar in onvoorstelbare hoeveelheden tegelijk gekocht. Zo vond een ‘lastige’ bewoonster in Berlijn, die maar niet wilde vertrekken, een keer haar ramen dichtgemetseld (video). In Londen kreeg een bewoonster een dreigbrief dat zij van criminele activiteiten wordt verdacht en daardoor snel haar koffers moet pakken. Maar de reeks intimidaties en bedreigingen zijn wereldwijd en schering en inslag.


Lees/luistertip: Waarom overheid en banken snel van contact geld afwillen (Duits)

Onteigenen

De strijd om het behoud van betaalbare woonruimte verhardt zich. Leilani Farha: ‘Het is toch onvoorstelbaar dat diegenen die een stad met hun diensten leefbaar moeten houden zoals leraren, verpleegkundigen, brandweerlieden, buschauffeurs en zoveel meer beroepsgroepen, niet meer in de stad kunnen blijven wonen die zij moeten bedienen.

In Berlijn spitst de situatie zich steeds verder toe. In een recente demonstratie eisten 40.000 deelnemers om onteigening van Deutsche Wohnen, Duitslands grootste particuliere woningbeheerder.
Moest Google onder druk van de bevolking onlangs nog het veld ruimen uit Kreuzberg uit angst dat haar komst de huren zou opdrijven, zo kan het opstandige Berlijn ook wel eens het Waterloo van Deutsche Wohnen worden.

Schuldenberg

Ondanks alle schrikreacties dat de som van uitstaande hypotheken in Nederland na 2008 niet meer zou mogen stijgen, liefst dalen, groeit deze schuldenbult onstuitbaar door. Was het in 2008 nog het astronomische €615 miljard, in 2017 was het verder opgelopen naar €672 miljard. Als we 1995 als eikpunt nemen is de stijging ronduit schrikbarend: de schuld bedroeg toen ‘slechts’ €176 miljard.
In het Canada van Farha is het niet veel beter. Al in 2014 werd gewaarschuwd niet meer te investeren in vastgoed in Toronto. Een van de genoemde redenen daarbij is dat de gestegen vastgoedprijzen ver vooruitlopen op de loonontwikkeling.

Voormalige Berlijnse club KATER HOLZIG omgebouwd naar luxe appartementen. ©️

Zelfvernietigend

Ingewijde economen en andere deskundigen die in de film PUSH aan het woord komen zijn het erover eens: deze golf van kapitaal dat door het vastgoed stroomt is niet te stoppen, maar zal uiteindelijk zichzelf vernietigen. Ooit houdt het rendement in het vastgoed op, dan kan niemand meer de prijzen opbrengen. Dan implodeert het stelsel. De vraag is echter wanneer en wie daar de meeste last van krijgt. De financiële crisis van 2008 is zeer gunstig geweest voor de financiële wereld zelf. Sommige stellen dat de huidige kapitaalstroom tijdens deze crisis is ontstaan. De gemiddelde burger evenwel kon via belastingen de banken redden en ziet voortdurend belastingen stijgen, rem op lonen en pensioenen en stijgende prijzen. Farha begrijpt de (nog) ingehouden woede van veel burgers wel: ‘ze kunnen niet precies benoemen wat fout gaat, maar voelen haarfijn aan dat er iets niet klopt‘.

Elke 50-80 jaar komt een einde aan de financiële cyclus. Dan is er te veel inkomen van arbeid naar kapitaal overdragen en stort de economie in. Dat stelde Karl Marx al eind 19e eeuw en het is niet toevallig dat hij steeds vaker geciteerd wordt.
Het kan wellicht ook minder dramatisch aflopen, maar dan moet er een einde komen aan 30 jaar neo-liberale politiek, een economische religie die fenomenen als Facebook, AIRBNB, en UBER hebben voortgebracht. Bedrijven die nog steeds minder dan enkele procenten belasting betalen over hun miljardenwinsten. Net zoals Nederlandse multi-nationals als SHELL en UNILEVER. Er zijn maar weinig burgers die dat kunnen zeggen. Meestal betalen die het tienvoudige.
De politiek is aan zet, maar of die genoeg lef heeft en zelf niet te veel belang heeft bij de huidige situatie is zeer de vraag.
Anders resteert de wal die het schip keert.

Onder de trailer van de film PUSH.