Naar een Deltaplan Energie 2

De energie-oorlog en geo-politiek

Verduurzamen. Klimaat. Zeespiegelstijging. Energietransitie. Van het gas los. We kunnen de termen wel dromen. Geen dag, misschien geen uur, gaat voorbij of het gaat erover. De ingezette energietransitie loopt nu enige jaren. Er is twijfel over de voorspellingen, vooral over het tempo en mate waarin zij zich zullen voltrekken. Angst lijkt het debat aan te voeren. En regie op een overtuigende energietransitie ontbreekt. 
In een zevental artikelen een verkenning van de uitdagingen bij de energie-transitie.

Deel 2: De relatie tussen energie en geo-politiek

Lees ook 
Deel 1: Meer regie voor succesvolle energietransitie nodig

Energie is politiek

De in Nederland ingezette energietransitie zal weinig bijdragen aan het wereldklimaat. Daarvoor is Nederland eenvoudig te klein. Toch geldt ook hier dat het verstandig is om onze energie zo duurzaam mogelijk op te wekken. Het geeft in onze directe omgeving een gezonder klimaat (maar dan bedoeld als lokaal milieu) en maakt ons minder afhankelijk van door (onze) oorlogen veiliggestelde energiebronnen. Onze nu zo in opspraak geraakte Nederlandse bommen op Syrië, zijn ook onderdeel van de al decennia gevoerde energie-oorlogen. Onze consumptie komt met een prijs, die wij, zo machtig zijn wij nog, anderen met hun leven laten betalen.

Windmolens en zonnepanelen geven vooralsnog geen aanleiding tot oorlogen om de voor productie benodigde grondstoffen, ook al voorspellen sommigen dat voor de productie van zonnepanelen en accu’s ook zeldzame stoffen nodig zijn die weer tot nieuwe conflictregio’s kunnen leiden.

De keuze voor vormen van energie is niet alleen gericht op een beter milieu. Er spelen nog zoveel andere zaken mee. Immers hoe stabiel is de prijs van een delfstof, hoe is de leveringszekerheid, hoe politiek stabiel en betrouwbaar is het land van verkoop? Zo is Rusland, in tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt, een betrouwbare leverancier gebleken. Ook vooral uit eigen belang. Rusland heeft de valuta van de westerse afnemers hard nodig. Het Midden-Oosten is al decennia verwikkeld in oorlogen. Tweemaal stortte de Arabische olie-exporteurs de wereld in een diepe energiecrisis (1973 en 1979) met het om politieke redenen dichtdraaien van de oliekraan. Toch wordt bij deze landen niet van ‘onbetrouwbaar’ gesproken.

Maar ook stoffen nodig voor accu’s in elektrische auto’s komen vaak uit landen met een van het westen afwijkende politiek. Denk daarbij aan lithium, nikkel en kobalt. 
Voor de huidige generatie accupakketten zijn verschillende bijzondere metalen nodig, zoals lithium, nikkel en kobalt. Met name om dat laatste metaal is de laatste tijd veel te doen. Kobalt komt maar op een beperkt aantal plekken ter wereld voor, vaak op plekken waar ook koper en nikkel in de aarde zit. Volgens cijfers van de United States Geological Survey, een wetenschappelijk bureau van de Amerikaanse regering, komt meer dan de helft van al het gewonnen kobalt uit de Democratische Republiek Congo.‘ (bron: ANWB
De wijze van winning is ook een punt van zorg. Volgens Amnesty International wordt kobalt vaak ook handmatig gewonnen, niet zelden met inzet van kinderarbeid.

Onze leus ‘van het aardgas los’, heeft nog andere geo-politieke aspecten. Aanvankelijk werd er nog gezegd dat we van het Gronings aardgas los moesten komen. En dat begreep iedereen. Immers de Groningers hebben nu genoeg ellende over zich heen gekregen om Nederland warm te houden. 

Energie is handel met strategische waarde

Snel echter viel ‘Gronings’ in het streven weg, en bleef ‘van het aardgas los’ over. Deze communicatieve transitie liep opvallend parallel met de strijd om de leveranties van aardgas via de zogenaamde Nord Stream-pijpleidingen naar Duitsland en verder Europa in. De Verenigde Staten dwongen Duitsland (en Nederland) om zich eens ‘te oriënteren’ op LNG, vloeibaar aardgas, waarvan de VS de grootste exporteur ter wereld is. Inmiddels staan zowel in Duitsland als in het Rotterdamse Botlek splinternieuwe terminals voor LNG. LNG komt vrij via de zeer milieu-schadelijke vrakking-methode. Het ontwricht ook de lokale communities. Het veel duurdere LNG dan het Russische aardgas, is voor de VS een belangrijke bron van inkomsten geworden. Inmiddels stelt het Amerikaanse Energy Office dat de VS al naar 27 landen exporteert. Voor de VS is het niet alleen een economische opsteker, met het leveren van energie maak je landen ook van je afhankelijk. Europa weet er alles van toen het in 1973 en 1979 door de Arabische landen werd gechanteerd over de Europese steun voor Israël.

Hetzelfde geldt natuurlijk voor het Russisch aardgas. Ook zij kunnen de levering afhankelijk maken van de politieke loyaliteit van de afnemer. Dat is ook wat de Nederlandse regering samen met de regering van de VS stelt. Toch is er slechts één incident bekend waarbij Rusland de levering heeft ingezet om een land onder druk te zetten: Oekraïne in 2006. Aanleiding was de door Gazprom (Russische staatsgasbedrijf) gewenste prijsverhoging. Niet langer zou de levering van gas gesubsidieerd zijn, maar moest de marktvraag maar de prijs bepalen.
In feite gebeurde het omgekeerde van wat over dit incident werd verteld. Rusland liet het subsidiëren van haar vermeende bondgenoten (dus beïnvloeding) vallen voor het marktdenken. Dat marktdenken is na de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de ‘zegetocht’ van het kapitalistische marktmodel met hulp van de VS en toenmalige Russische president Boris Jeltsin onder stoom en kokend water in Rusland ingevoerd. Het leidde tot de meest rauwe vorm van het kapitalisme in de wereld. Het zou een klein deel van Rusland extreem rijk maken en het grootste deel van de bevolking naar de gaarkeukens brengen.

Toen Gazprom Oekraïne dus ook in het marktmodel wilde dwingen, deed Oekraïne nog een beroep op haar historisch bevoorrechte positie toen zij nog deel uitmaakte van de Sovjet Unie. Het was notabene Oekraïne zelf geweest die in de politieke chaos in de nadagen van de Sovjet Unie zich eenzijdig onafhankelijk verklaarde. 
Gazprom zag geen aanleiding meer om Oekraïne apart van de rest van de markt te behandelen en schroefde tijdelijk de aardgasleveranties terug. Omdat Oekraïne toen nog de ‘gasrotonde’ was voor leveranties aan West-Europa, verminderde ook hier de gasdruk. Het was het begin van het Nord Stream-project waarbij Duitsland nu zonder omwegen door landen aardgas van Rusland wilde hebben. En zo begon de aanleg van de eerste gaspijp door de Oostzee buiten Polen en de Baltische Staten om naar Duitsland. Inmiddels spreken we al over Northstream II. 

Het Zwitsers-Nederlands consortium ALLSEAS moest onlangs onder massieve druk van de VS haar werk aan Nord Stream II beëindigen.
Naast de VS zijn vooral de voormalige Sovjet-satellietstaten tegen, zoals Hongarije, Polen, Letland en Oekraïne. Dat laatste land heeft een opmerkelijke dubbelopstelling: zij schaart zich achter de kritiek tegen Nord Stream voor doorvoer van Russisch gas naar Europa, maar heeft onlangs nog een deal gesloten voor doorvoer van Russisch aardgas door haar land naar Europa. Het kan raar gaan in de geo-politiek.

Het zou in het kader van het onderwerp energietransitie te ver voeren om dieper in te gaan op de geo-politieke strijd die er achter schuil. 
Veel losse puzzelstukjes met als trefwoorden NAVO-oefening Defender Europe 2020OekraïneChina, Baltische Staten, het vrijhandelsverdrag met Canada (hout voor biocentrales) en ‘van het aardgas los’ hebben meer met elkaar te maken dan op het eerste oog waarschijnlijk lijkt.

Onder dit bericht kunt u een reactie achterlaten.


In deel 3: Van het gas los

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*