Geen dienstplicht en ‘no control’ vormden de Berlijnse cultuur

‚De technoparties houden niet op. Ze gaan soms 36 uur aaneengesloten door. De bezoekers gaan de deur door. Ze willen zich veilig voelen. Ontsnappen aan de druk van alledag.

Toen de Muur viel, Berlin was really burning. De eerste drie jaar erna was er geen gezag en controle in Berlijn, we konden alles doen.’
Dimitri Hegemann, ‘cultureel activist’ en founder club TRESSOR.

No-control behind The Wall
De Berlijnse Muur heeft meer voor de typisch ‚Berlijnse cultuur’ betekend dan je zou vermoeden. De muur was natuurlijk bedoeld om de leegloop van de DDR, de Oost-Duitse ‚boeren- en arbeidersstaat’, naar het westen tegen te gaan. Het volledig ommuurde westelijke deel van Berlijn bleek echter ook een beschermd eiland te zijn omringd door Russische troepen en ver (175 km) van het land waar zij ooit hoofdstad van was: West-Duitsland (BRD).
Berlijn kende een vrijstelling van dienstplicht voor haar inwoners. Dus wie aan de dienstplicht wilde ontsnappen pakte zijn koffers en vertrok naar Berlijn. Het zou over de vele jaren tienduizenden veelal alternatieve jongeren naar Berlijn trekken. Binnen de ‚beschermde’ omgeving, ontwikkelde zich een cultuur die geen taboes leek te kennen. In de deels verwoeste stad, met haar vele ruïnes en verlaten fabrieksterreinen konden jongeren onopgemerkt hun eigen wereld scheppen. Het waren de jaren van David Bowie die op zoek naar zichzelf Berlijn koos om deze zoektocht te ondernemen. Een reden waarom zelfs vandaag nog velen nog naar Berlijn gaan.

Het uur van de Muur
In 1989 gebeurde de zo gewenste, maar zo zeer voor onmogelijk gehouden, val de Berlijnse Muur. Een verspreking van een lid van de DDR-regering leidde tot de voortijdige val. De bescherming van de culturele vrijplaats viel weg. Ineens lag West-Berlijn in het geordende en op economie georiënteerde Duitsland. Het wanordelijke Berlijn zou zich moeten schikken naar de mores van het land van het Wirstschaftswunder. Toch was het nog enkele jaren een stad zonder controle. Vele huizen waren zonder eigenaar. De politie in de stad was nog zowel van de DDR als van de Bondsrepubliek Duitsland.
Pas een jaar na de val van de Muur zou de overeenkomst worden getekend waarbij Berlijn echt tot de Bondsrepubliek zou gaan behoren. Het tussenjaar verliep in grote onzekerheid. Wie was de baas van de stad? Veel leegstaande huizen en fabrieken werden door jongeren ‚bezet’ en tot hun wereld omgebouwd. Deze plekken zouden de basis leggen voor de nu zo bekende en geliefde clubcultuur, daarbij voortbouwend op de cultuurexperimenten uit de tijd van het ommuurde West-Berlijn. De nog bekende clubs TRESSOR (zie video in deze blog) en BERGHAIN vinden hun oorsprong in die ontwikkelingen.

Van vrijgevochten, naar vrij ondernemerschap
Inmiddels ligt de val van de Muur en ‚de wilde jaren’ van Berlijn al weer ruim 2 decennia achter ons. Sommigen somberen dan wel eens dat Berlijn een beetje een ‚normale’ stad wordt. Anderen stellen, dat dat hoog tijd werd. Ofschoon de stad een astronomische schuld heeft van ruim €60 miljard, lijkt beetje bij beetje de economie van de stad te groeien. De belangstelling voor het wonen en werken in Berlijn is zit al jaren in de lift. De huizenprijzen stijgen in sommige wijken, meer dan de bewoners lief is. Het clubleven is nog steeds veelzijdig en nog springlevend. Nog steeds komen er nieuwe clubs bij en staan de volgende in de planning.
Dat heeft een hele generatie van jonge vrijheidszoekers naar de stad gelokt. De combinatie van vrijheid en een zelfstandig leven leidt vrijwel altijd naar zelfstandig ondernemerschap. De start wordt nu al dé startup-stad van Europa genoemd. Een ogenschijnlijke mix van factoren, geestelijke ruimte, cultureel experiment, (aanvankelijk) lage huisvestingskosten, de clubscene en clubcultuur, het heeft Berlijn ongepland in een nieuwe positie gebracht van veel nieuwe en jonge bedrijven.
De door de stad en bedrijfsleven geplande economische boost die door de komst van mediabedrijven had moeten ontstaan, kwam pas laat op gang. Niet doordat de stad deze bedrijven verleidde tot vestiging, maar de talrijke startups bleken voor de grotere bedrijven waaronder Google reden om zich te nestelen in Berlijn.
Sommigen weten het zeker: echt normaal zal deze stad niet (meer) worden. Tot vreugde van velen.
[vimeo id=”28611626″ align=”left” mode=”normal” maxwidth=”800″] Video ontstaan clubs in Berlijn