De wereld gered door lokale actie

Urban Inspiration gaat niet alleen over leegstand, hippe plekken, gentrification, maar zeker ook hoe lokale (burger-) initiatieven kunnen bijdragen aan de majeure vraagstukken waar de wereld mee worstelt: uitputting van natuurlijke bronnen, vervuiling van land, lucht en water, een ecologisch en economisch onverantwoorde voedselproductie en ons zieke financiële systeem. Directe aanleiding is de film ‘Tomorrow’, van Cyril Dion en Mélanie Laurent. Een poging om deze indrukwekkende en hoopgevende film te karakteriseren.

demain5
Foto: Wereldwijd opererende bedrijven onttrekken geld aan de lokale economie.

Wereldproblemen klein maken en oplossen
Als één boodschap uit de film blijft hangen dan is het wel maak wereldproblemen klein en lokaal. Ze worden dan hanteerbaar en als iedereen zijn kleine aandeel in die wereldwijde problemen weet te veranderen, verandert dat uiteindelijk die grote problemen.
Het is een trend die wij al langer in en buiten onze steden zien. Buurtbewoners die hun groene plek creëren, een centrum voor wijkactiviteiten opzetten, samen maatregelen nemen om duurzame energie op te wekken.
De film ‘Tomorrow/Demain‘ sluit daar op aan en legt een heldere link tussen die talrijke lokale initiatieven en het uiteindelijk oplossen van de enorme problemen op wereldschaal. Daarmee versterken de filmmakers Cyril Dion en Mélanie Laurent de relevantie van lokaal initiatief voor de onoplosbaar lijkende problemen op wereldniveau.

demain2
Foto: ‘Het was wel spannend om zomaar groen te planten voor het politiebureau.’ (Engeland)

Lokaal, maar dan wereldwijd
De film laat de kijker kennis maken met initiatieven op alle belangrijke terreinen waar op wereldschaal forse uitdagingen liggen. De mogelijke ondergang van delen van de beschaving tegen het eind van de 21e eeuw (Nature) gaf voor de makers de doorslag. Zij laten zien dat we niet passief hoeven toe te kijken hoe de wereld steeds verder in de problemen komt. Voedselproductie, energie, economie, democratie en onderwijs komen allemaal voorbij als problemen voor de wereld, maar oplosbaar in de eigen omgeving: buurt, stad of regio.
Ineens lijken al die ‘kruimelacties’ van burgers heel relevant voor het geheel. En dat werd tijd. Waar (lokale) overheden vooral belangstelling hebben voor het tekenen van convenanten, beloften op papier, zijn burgers al bezig een deel van de puzzel te leggen. De filmers maken ook duidelijk dat overheden zelden tot hulp zijn, maar meestal in de weg staan. Hun advies is dan ook deze overheden te negeren en door te gaan omdat de ‘hoogste wet’ (hoger dan de lokale regelgeving) ons legitimeert, desnoods tegen de overheden in, de initiatieven voor een gezondere, duurzamere wereld door te zetten.

demain1
Foto: ‘De hoogste wet gaat boven lokale wetten: het beter maken van de aarde.’ (India)

De lokale munt kan ons redden als de grote munten falen
Velen doen nog wat lacherig over lokale munten. Het is geen ‘echt geld’. Toch moet de waarde, sociaal en economisch, niet worden onderschat, zo laat de film overtuigend zien. In de film legt een econoom helder uit waarom ons huidige geldsysteem niet alleen eindig is, maar ook heel onrechtvaardig. Het maken van geld is (tegenwoordig) voorbehouden aan particuliere banken. Alleen zij bepalen hoeveel geld er in omloop komt. Maar hoe maken zijn dan geld? Door mensen ‘geld’ te lenen. Geld in de vorm van een schuldverklaring. Als de schuldenaar met via werk verkregen loon de lening gaat afbetalen krijgt de bank pas echt geld. Bovendien moet de schuldenaar rente betalen. Dat is geld dat stelselmatig aan de gemeenschappelijke economie wordt onttrokken. Het is een permanente kapitaaltransfer van het publieke domein naar het private domein, met verarming van de eerste tot gevolg. Om dat geld aan te vullen moeten burgers en overheden steeds weer opnieuw geld lenen. Een doodlopend systeem.
De lokale munt is niet op schuld gebaseerd en kent (meestal) geen rentesysteem. Bovendien is de reikwijdte van dat lokale geld gelimiteerd. Het circuleert in een bepaalde kring, regio of stad. Daarmee blijft het geld binnen een eigen economie en stimuleert bedrijvigheid en activiteiten die anders niet zouden kunnen bestaan.

demain3
Foto: ‘Waarom 21 Totnes Pounds? Gewoon, omdat het kan.’ (Engeland)

Onderwijs en democratie
De film toont voorbeelden waarbij nieuwe vormen van onderwijs kinderen niet alleen kennis bijbrengt, maar ook lessen in samen-leven, burgerschap. Immers, zo redeneert men, de toekomstige generaties zullen veel zelf moeten oplossen. Zij moeten meer zelf kunnen organiseren, voor de gemeenschap kunnen zorgen, leven in een multi-culturele omgeving en voor zichzelf een democratische orde tot stand brengen. Want dat maakt de film wel duidelijk, eens per 4 jaar naar de stembus en verder ‘luisteren naar je overheid’ heeft de afstand tussen politiek, overheid en burger bijna onoverbrugbaar vergroot. Overheden hebben niet in de gaten hoe zij onbedoeld delen van de samenleving tot koken brengen.
Andere vormen van democratisch samenleven passeren in deze indrukwekkende 2 uur durende film de revue. Het onderwijs kan daarvoor de basis leggen door leerlingen ruimte te geven hun eigen leerroute vorm te geven. Geen inspecties, maar autonomie voor de docenten, die dan wel aan de hoogte eisen (sociaal, psychologische, pedagogisch) moeten voldoen.

demain7
Foto: Onderwijs, niet alleen kennis overdragen maar ook zelfstandigheid en samen-leven bijbrengen

We moeten het zelf doen
Het lijkt onafwendbaar dat een terugtredende overheid, verpakt in de verhullende term ‘participatiemaatschappij’, steeds minder essentiële maatschappelijke taken kan vervullen, waardoor haar rol voor openbare orde en veiligheid steeds meer de overhand krijgt. Terwijl de burger steeds meer zelf moet doen, is een relatief steeds groter deel van de overheid bezig ‘toezicht te houden’ op diezelfde burger. De spanningen die dat oplevert worden steeds meer merkbaar. Het sociale contract tussen burger en overheid lijkt verbroken. De burger trekt haar eigen spoor, met een toenemend risico de overheid als ordehandhaver op zijn pad te vinden. De grote onvrede die manifest is geworden in vrijwel alle ontwikkelde economieën uit zich in steeds radicalere politieke keuzen en sociale instabiliteit.
De overheid doet er verstandig aan haar bakens tijdig te verzetten en de burger niet te frustreren in de aan haar opgedrongen taak om voor zichzelf en voor zijn omgeving (sociaal en fysiek) te zorgen.
Het wantrouwen in de overheden neemt zorgwekkende proporties aan, met politiek onzekere uitkomsten tot gevolg. Alleen ruimte geven aan burgers die hun verantwoordelijkheid nemen en zelf een taak in een functionerende gemeenschap oppakken kan een wederzijds vertrouwen wellicht nog ten goede komen. Anders rest onze samenlevingen een reeks van conflicten tussen groepen van burgers en ‘hun’ overheid.

demain4
Foto: Detroit verloor 1,3 miljoen inwoners. Bewoners moeten nu deels voor eigen vers voedsel zorgen. (VS)

De film
In de film worden burgerinitiatieven bezocht in 10 landen. Een aantal die aan bod komen zijn:

  • De Detroit urban farming beweging;
  • Incredible Edible in Todmorden (GB);
  • Copenhagen burgervertegenwoordiging;
  • Eric Scotto, Akuo Energie CEO;
  • Guðni Jóhannesson, general manager Icelandic National Energy Authority;
  • Het Bristol Pound team;
  • Hervé Dubois, van de WIR bank in Basel over een tweede Zwitserse munt;
  • Michael Schuman, econoom bij BALLE (Business Alliance fot Local Living Economies);
  • Inwoners van IJsland van de Kitchenware Revolution tegen de banken.

All pictures are from the press-kitt.

De trailer