De stad als pretpark

Hoe Europese steden bezwijken onder massale budgettoerisme

Het onmiskenbare geluid van rolkoffers van een in karavaan rondtrekkende toeristen in Amsterdam. ©️

Het lijkt een wereldwijd probleem geworden, het massatoerisme in veel populaire steden. Kenden we al sinds decennia het onder de voet gelopen Venentië, nu moeten toch ook de grotere steden er aan geloven. Barcelona, Parijs. London, Berlijn, Amsterdam. Het is gewoon niet leuk meer, dit moet stoppen, verzuchten bewoners in alle talen.
Hoe lang kan dit nog zo doorgaan en is het nog te stoppen?

Toerisme, ooit zo begeerd goud
Het toerisme is van alle tijden. Ook in de laatste decennia van de vorige eeuw verplaatsten zich al miljoenen over de wereld om een kijkje over de grens te nemen. Venetië, maar ook veel badplaatsen aan de zonnige Middellandse Zee hebben tijden van grote toeristenstromen gekend. Toch is er niet eerder zo over geklaagd als de laatste jaren. Maar waarom?
De eerdere toeristengolven eind vorige eeuw dienden zich aan op plaatsen waar ze, in elk geval aanvankelijk, meer dan gewenst waren. Het betrof veelal armere kustplaatsen in Spanje, Italië, Griekenland en Turkije waar men maar al te blij was met de toename van inkomsten en werkgelegenheid. De jongeren van de dorpen konden blijven, want ze hadden werk. Bovendien waren deze typische toeristenplaatsen voorbereid op grote aantallen toeristen. Hotels werden door de lokale overheden maar al te gaan vergund, immers bijdragend aan de groei van het dorp, zowel in omvang, aanzien als economisch.
Toch kon de doorgewinterde toerist wel het verschil ervaren tussen op vakantie gaan in het voorseizoen of in het hoofd- of naseizoen. De glimlach van het bedienende personeel in hotels en op terrassen had aan het eind van het seizoen plaatsgemaakt voor een emotieloos gezicht dat snel in ergernis kon omslaan. Maar het geld was nog steeds nog meer dan welkom.
Inmiddels zijn veel van die populaire badplaatsen al lang op hun retour. De verwende toerist ziet de verouderde accommodatie niet meer zitten. Bovendien is de reis naar de zon op Bali bijna net zo duur of goedkoop als de zon van de Costa del Sol.

Nu tikken de rolkoffers in de hoofdsteden
Nu de zon aan de andere kant van de wereld net zo goedkoop is als in Zuid-Europa, vliegen de toeristen aan de Europese kusten voorbij, op weg naar andere continenten.
Maar langzamerhand kwamen stedentrips in zwang. Immers veel Europese steden ging het voor de wind, ze werden schoner, veiliger en waren goed en goedkoop bereikbaar. Daarnaast ontstonden tweede, derde of vierde vakanties in een jaar. De derde en vierde moesten dan wel korter en goedkoper zijn dan de ‘echte’ vakantie. Steden boden die kans, vooral de Europese (regionale) hoofdsteden. Barcelona, Parijs, Rome, Berlijn, London, Amsterdam. Overal explodeerde sinds 2009 het toerisme (zie grafiek EU).
Sinds 2009 is de lijn stijl omhoog gegaan. Als 2009 op 100 wordt gesteld, dan staat 2016 op 140. Dat betekent een stijging van het aantal overnachtingen met 40% sinds 2009.
De vraag is waarom dit toerisme zo is geëxplodeerd. Om daar een antwoord op te vinden is het zinnig om eens in te zoemen op de ontwikkeling van Airbnb en de kosten van vliegtickets.

Sneller een slaapplaats en goedkoper vliegen
Zoals we al stelden de Europese steden hebben een kwaliteitsverbetering doorgemaakt. Nadat veel steden in de tachtiger jaren nog als vuil en verwaarloosd bekend stonden, hebben de steden een grote inhaalslag gemaakt. De steden werden schoner, kregen meer faciliteiten en werden daardoor aantrekkelijker als vakantiebestemming, zeker als tweede of derde jaarlijks reisdoel.
Maar meer nog dan deze ontwikkeling hebben twee andere ontwikkelingen mogelijk bijgedragen aan de hausse aan stadstoeristen.

Ontwikkeling Airbnb. Bron: Airbnb.

Zo maakte Airbnb in 2008 haar entree als online boekingssite voor ‘goedkope’ peer-to-peer overnachtingen. Overnachten bij je buren, maar dan aan de andere kant van de wereld. Een overnachting boeken ging sneller, eenvoudiger en goedkoper. Vooral jonge budgettoeristen wisten de weg naar de website en app te vinden. Door het voordeel voor zowel de toerist als de ‘verhuurder’ ontstond een ongeremde groei. Steden als Barcelona, Berlijn en Amsterdam zagen steeds meer woningen omgezet worden naar slaapplekken voor veelal jonge toeristen.
Maar ook de vliegtarieven zijn onder druk van de budgetmaatschappijen sterk gedaald. Met wat puzzelen kan een binnen-Europese vlucht al voor enkele tientjes worden geboekt.

De stad als pretpark
Inmiddels is het geklaag niet van de lucht. Geluidsoverlast, misdragingen door alcoholgebruik, de straat als partyzone. Veel inwoners van toeristische steden zijn het zat. Terwijl de wachttijden voor een woning in veel steden nog hoog zijn, de vraag ernaar toeneemt, stijgen ook de prijzen tot voor vele onbereikbare hoogten.
In Barcelona wordt inmiddels de bouw van nieuwe hotels in het centrum afgeremd. Alleen aan de rand mogen nog een beperkt aantal hotels bijkomen. Met maar liefst naar schatting 50.000 illegale slaapplekken, heeft de stad een groot probleem. De bewoners voelen zich overlopen.
Ook in Amsterdam groeit de weerstand. Haar populariteit als woonstad gaat gelijk op met haar aantrekkingskracht op (jonge) budgettoeristen. Via diverse Twitter-accounts als @pretpark020 uiten bewoners hun ergenissen. In Berlijn dreigen boetes van €100.000,00 voor hen die woningen illegaal omzetten in vakantie-appartementen. De stad die ook kreunt onder haar populariteit strijdt dan ook op vele fronten om het tij te keren, met wisselend succes.

Alternatieve plekken als de Holzmarkt trekken veel jonge budgettoeristen naar Berlijn. ©️

Draconische maatregelen
De vastgoedmarkt, de hotelwereld, Airbnb en op toeristen gerichte middenstand viert deze ontwikkelingen. Ondertussen wachten velen op een betaalbare woning, zijn bewoners klaar met kots in de portiek, het gelal tot ver in de nacht en de snelle veranderingen van hun buurt in toeristische hotspots.
Nu verschilt de overlast per stad. Zo zijn steden als Barcelona en Amsterdam vooral in trek vanwege hun fraaie binnensteden. Bewoners van de buitenwijken krijgen relatief weinig mee van de stroom toeristen. In Berlijn zijn vooral de ‘gewone’ woonwijken de toeristenmagneten, vooral voor jonge toeristen. Daar bevinden zich de hippe bars en clubs. De straten zijn er breed, de huizen geluiddicht, maar toch. Ook in Berlijn heeft de overlast voor bewoners haar grenzen bereikt. Het gaat daarbij vooral om dat deel van het toerisme dat een stad als permanente ‘partymeile’ ziet. Toerisme dat komt voor cultuur, kunst, architectuur schuifelt meestal ongemerkt voorbij.
Ofschoon een oorzakelijk verband tussen het geëxplodeerde budgettoerisme, de opkomst van Airbnb en de gedaalde vliegtarieven niet aantoonbaar is, ligt een samenhang wel voor de hand.

Urban Inspiration verzorgt expedities naar Berlijn voor stadsprofessionals.
Wat kunt u en uw team ervaren in deze stad? Lees verder… 

Vliegverkeer belasten
Steden die het budgettoerisme werkelijk willen terugdringen zullen hun regeringen moeten bewegen om het vliegverkeer eindelijk eens te gaan belasten. Uit een eerdere poging in Nederland in 2009 tot invoering van een vliegtax, bleek een toeslag van enkele tientjes op een vliegticket al tot reducties van de vraag te leiden. Maar de vliegtax werd al na korte tijd afgeschaft: ‘De crisis leidt al tot een reductie van het vliegverkeer’, luidde de argumentatie in 2009. Echter nu het vliegverkeer onbeheersbaar groeit, durft niemand meer het onderwerp te agenderen. Schiphol heeft niet meer genoeg aan de 500.000 vluchten per jaar en moet naast andere regionale vliegvelden in Nederland ook Lelystad annexeren om voorlopig weer even verder te kunnen groeien. Maar het onderwerp van een vliegtax lijkt vooralsnog onbespreekbaar. Toch is men onlangs in Zweden overgegaan tot invoering van een beperkte milieutoeslag op de tickets.

Schiphol dat ongeremd lijkt door te kunnen groeien tot boven de 500.000 vluchten per jaar. ©️

Airbnb aan banden
Ook Airbnb zal moeten accepteren dat er grenzen zijn aan wat een stad kan (ver-)dragen. Een stad moet per wijk contingenten vaststellen van het aantal adressen dat de website als slaapplek aanbiedt. Een dergelijke beperking is via de website snel controleerbaar. Beter controleerbaar dan de 60-dagenregel.
Zonder onconventionele maatregelen zullen steden hun aantrekkelijkheid als woon- en leefstad verliezen. En de stad is er op de eerste plaats voor haar bewoners. Toerisme is noodzakelijk en ook wenselijk als een verlevendiging van de steden. Iedereen wil wel eens elders de toerist uithangen. Maar dat wil niet zeggen dat er geen harde grens mag worden gesteld aan de ongeremde groei van overlastgevend toerisme.

Deze content wordt beschermd door COPYSCAPE.