De Muur is nu 28 jaar weg.

De Berlijnse Muur stond 28 jaar. Nu is hij 28 jaar weg.


Maandag 5 februari 2018 is de Berlijnse Muur net zolang weg, als hij heeft gestaan: 10.316 dagen of zeg maar 28 jaar. Maar voor belangstellenden in een van de meest bizarre perioden in de Europese geschiedenis, is er nog veel van deze geopolitieke dwaling terug te vinden. Een verkenning van de restanten van een socialistisch experiment.

De Muur als stedelijk litteken
De Muur is weg. Zoveel is duidelijk. Al 28 jaar, net zo lang als de Muur de stad verdeelde in een West-Berlijn en een Oost-Berlijn.
De val van de Muur was een feest voor de Berlijners. Maar liefst 28 jaar nadat hun familie, vrienden, hun oud-collega’s, ineens aan de andere kant van de geschiedenis kwamen te staan. Overnacht had het noodlot bepaald dat zij aan de kapitalistische of de socialistische zijde zouden wonen. Voor altijd, zo was de bedoeling.
Zij die de geschiedenis van dit inhumane bouwwerk 28 jaar na dato nog willen aanschouwen, komen natuurlijk te laat. Toch is er nog veel te zien van de Muur en haar gevolgen in het stedelijk weefsel. Nog steeds zijn er plekken waar het gevoel je bekruipt terug te gaan in de tijd en iets van de absurditeit van de ‘anti-faschistische Schutzwall’ te ervaren. De echte reden voor haar bouw in 1961 was natuurlijk niet het tegenhouden van ‘facisten’ uit het westen, maar het tegenhouden van vluchtende inwoners en vooral arbeiders uit de DDR.

Sporen in de natuur
De Berlijnse Muur is nog op verschillende wijzen zichtbaar, merkbaar of voelbaar.
Zo zijn er nog talrijke plekken waar de Muur haar sporen heeft nagelaten, ook al is de Muur zelf totaal verdwenen. Gekapte stroken bos verraden nog op talrijke plekken waar zij heeft gestaan. Vooral daar waar zij de grens vormde tussen de stad West-Berlijn en de haar omringende deelstaat Brandenburg. Om Oost-Berlijn stond geen muur. Dat stadsdeel was zonder muur verbonden met Brandenburg.
Vaak zijn nog de betonnen fundamenten te zien, overwoekerd door gras of bedekt met zand.

De Muur als weefselschade
Ook in de stad zelf zal, wellicht nog voor komende generaties, de sporen van de Muur zichtbaar blijven. Daar wij zij spoorloos verdween, onstonden lege stroken. Die stroken waren binnen de bebouwing bij elkaar tientallen kilometers lang. Soms 50, soms honderden meters breed. De totale lengte van de Muur bedroeg 160 kilometer, waarvan zeker de helft door niet-stedelijk gebied. Alleen het binnenstedelijke deel leverde een groot arsenaal op van toekomstig bouwland.
In de jaren direct na de val van de Muur leek de stad zich geen raad met al die vrijgevallen ruimte, ondanks de vaak zeer aantrekkelijke lokaties. De voormalige Muur leek zich te hebben vastgezet in een groene zone varierend van woeste gronden tot kleine verzorgde buurtparkjes. Een van die stroken restgroen werd bekend als het Mauerpark. Niet bepaald een juweeltje van stedelijk groen, maar wel een trekpleister voor jong en oud, Berlijner en toerist. In de weekenden is er in de zomers en winters veel te doen, van vlooienmarkt en eettentjes tot muziek- en theateroptredens.
Inmiddels snakt de stad door haar populariteit en de langdurige uitverkoop van haar grond naar bouwlokaties. In hoog tempo worden deze groenstroken nu bebouwd. De Muur, die ooit grijs was, veranderende na haar val in een groenspoor om nu als witschimmel van de glimmende appartementen een nieuw spoor te trekken door de stad.
Voor wie de echte Muur nog wil zien kan terecht bij de Gedenkstätte Berliner Mauer. Hier staat nog een stuk overeind en is recentelijk op kunstzinnige wijze zelfs uitgebreid.

De geschiedenis als sterkste bouwmeester
De stad is twee keer op brute wijze door de geschiedenis ‘bezocht’. Zij was zowel geboortegrond als slachtoffer van kwade ideologieën.
Bij een bezoek aan Berlijn kunnen daarom ook stadmakers, stedelijke professionals, niet om deze historische gegevenheden heen. Berlijn mag terecht gezien worden al een van de grootste stadslabs van Europa. Bij de opgedane kennis en inspiratie mag echter nooit haar achtergrond vergeten worden. Waar in Nederland plannologische concepten de steden vormden, is Berlijn vooral een reeks van verstoorde stedelijke concepten. Een stad voor lijnen, littekens en zichtbare trendbreuken.
Voor wie stedelijke ontwikkeling wil ervaren in de context van een brute geschiedenis, is Berlijn een blijvende bron van inspiratie.
De Muur die zoveel verdriet bracht aan deze stad, is nu een van de inspiratiebronnen voor hen die het toeval, hoe noodlottig ook, een plek willen geven in de ontwikkeling van de stad.

Urban Inspiration verzorgt professionele rondleidingen (een- of meerdaags) voor stadmakers, architecten, planologen, waarbij actuele ontwikkelingen worden verklaard vanuit ‘het verhaal van de stad’.
Lees verder voor meer informatie..