Arnhem: met ambitie naar de toekomst

Hoe Arnhem alleen met grote ambities de toekomst de baas wordt.

Burgemeester Marcouch: ‘We staan voor de opgave Arnhem mooier en beter te maken voor haar inwoners.’ ©️

Zoals veel steden heeft Arnhem een grootse opgave: hoe maken we de stad klaar voor de toekomst? Daarvoor organiseerde de gemeente 5 februari jl. een gesprek tussen de politiek, ambtenaren, burgers en maatschappelijke organisaties. Het werd een avond met vele uitdagingen en opgaven.

Lijstjes, lijstjes
In een uitgebreide inleidende presentatie van het adviesbureau ‘Platform31’ werd Arnhem kritisch tegen het licht gehouden. Waar liggen de verbeterpunten van de stad en hoe staat zij er in de diverse ‘lijstjes’ voor?
Dat varieerde van hoge tot lage posities, afhankelijk van het thema. Neem bijvoorbeeld het gevoel van onveiligheid in Arnhem. Het pecentage van de inwoners dat zich onveilig voelde daalde de afgelopen jaren sterk, van 33% in 2003, tot 25% in 2015. Ondanks deze mooie ontwikkeling prijkt de stad nog wel hoog in vergelijk met andere middelgrote steden.
De werkloosheid is met 7,3% (2016) relatief hoog, waar Nederland nu gemiddeld onder de 5% duikt. Het goede nieuws is dat in Arnhem dit cijfer in 2014 nog 10% bedroeg.
Ook het aantal uitkeringsafhankelijken is nog fors. De stad heeft een overmaat aan kwetsbare groepen zonder werk of met een laag inkomen.
De economie van de stad blijft een zorgenkindje. Het aantal gevestigde bedrijven nam weliswaar tussen 2008 en 2016 met 40% toe, het aantal banen daalde echter in dezelfde periode licht naar iets boven de 100.000. Dat lijkt er op te duiden dat het aantal zelfstandigen een grote groei heeft doorgemaakt, iets wat niet typisch is voor Arnhem. In heel Nederland steeg dit percentage van ‘eenpitters’ sinds 2008 zelfs met 70%. Het aantal bedrijven met meer dan 1 werknemer, daalde daarentegen licht, zowel landelijk als in Arnhem. Daarmee is de arbeidsmarkt in slechts één decennium totaal veranderd.
Zover de lijstjes.

Het Coehoornpark in de creatieve zone van het burgerstadsproject ‘Coehoorn Centraal’. ©️

Duurzaam, zorgzaam en weerbaar
In de presentatie schetste Platform31 een eindeloos lijkende lijst van vraagstukken en uitdagingen. Niet dat daarmee is gezegd dat andere steden niet zo hun eigen boodschappenlijstjes hebben. Maar er is in Arnhem duidelijk werk aan de winkel. En daar was deze avond ook voor bedoeld. In een open dialoog tussen burgers, maatschappelijke organisaties, ambtenaren en politiek werden aan diverse thematische tafels gezocht naar concrete aanzetten tot oplossingen.
Als je alle vraagstukken en uitdagingen in 3 hoofdthema’s zo mogen onderbrengen, kun je spreken van duurzaam, zorgzaam en weerbaar.

Het nieuwe Arnhemse Centraal Station.©️

Duurzaam
Het zal niemand verbazen dat net als andere steden ook Arnhem nog een lange weg te gaan heeft om een duurzame stad te worden. Arnhem mag dan een stad zijn van electrische innovaties en trolleybussen, de piepers garen bij de meeste Arnhemmers nog op vuur. Ook de thermostaat stuurt in veel gevallen nog een gewone gasketel aan, met aardgas uit Groningen.
Daarnaast kent Arnhem ook wateroverlast. In vooral het overwegend heuvelachtige noorden van Arnhem, willen straten bij een stevige stortbui nog als eens in bevaarbare rivieren veranderen.
Duurzaam betekent ook een andere wijze van vervoer. Ofschoon de stad haar openbaar vervoer aan Connexxion heeft uitbesteed, is het een schone taak om verdere ontmanteling van het trolleybusnetwerk te voorkomen. Verdichting van de bebouwing kan een bijdrage zijn aan kleinere vervoersafstanden, mits niet met de auto afgelegd.

Uitzicht op Meinerswijk vanuit de heuvels aan de noordoever van de Rijn. ©️

Zorgzaam
Nederland vergrijst. Dat mag geen nieuws meer zijn. De onderstaande grafieken geven ‘Code Rood’ aan van de demografische ontwikkeling in heel Nederland. Ofschoon ook Arnhem vergrijst, kun je hier eerder van ‘Code Oranje’ spreken. De groepen tussen 20 en 50 jaar zijn in Arnhem de grootste. Daarboven neemt de grafiek geleidelijk af. Van een oververtegenwoordiging van 55 tot 65-jarigen is, in tegenstelling tot het landelijke beeld, geen sprake.

Leeftijdsopbouw Arnhem 2017 (gemeente Arnhem)
Leeftijdsopbouw Nederland 2017 (CBS)

Toch is het zaak de stad begaanbaar en toegankelijk te houden voor ouderen en minder-validen. Vooral in het heuvelachtige Arnhem-Noord vormt dit punt een speciale uitdaging. De huisvesting moet meeveren met de veranderende woonwensen van deze groepen: zelfstandig, maar met zorg onder handbereik. Daarbij kan demotica zeker een rol spelen, al zei een meervoudig gehandicapte deelnemer aan het debat: ‘mijn billen zullen voorlopig nog door mensenhanden gewassen moeten worden’. Met andere woorden, de trend naar alles smart en gerobotiseerd, behoeft enige relativering.
Zorgzaam betekent ook dat er aandacht moet zijn voor de talrijke mensen met een inkomen op of onder het bestaansminimum, zij met een bijstandsuitkering of langdurige arbeidsongeschiktheid. De transitie naar andere en diverse woonvormen, duurzaam en zelfstandig, kan alleen als iedereen mee kan in die transitie. De toekomst mag niet alleen te koop zijn voor hen met genoeg inkomen.

Het ‘Feestaardvarken’, een geschenk van Burgers’ Zoo aan de stad, rust in het Bartokpark.©️

Weerbaar
Je kunt van een weerbare stad spreken indien er sprake is van voldoende werkgelegenheid zodat haar inwoners zonder uitkering in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Daarnaast moet de lokale economie divers zijn en krachtig genoeg zijn om ook in de nabij toekomst de veranderingen te kunnen bijhouden, of beter, daar leiding aan te geven.
Weerbaar is ook de stad die duurzaam is in haar energievoorziening. Een stad die louter drijft op één energiebron, zoals aardgas, is kwetsbaar voor veranderende omstandigheden. Zie de discussie over Groningen waar door grote schade aan panden en mensen, versnelde afbouw van het aardgasverbruik zal worden afgedwongen.
Zo weerbaar is Arnhem nog niet. Daarvoor moet nog hard gewerkt worden om de stad een sterkere economische basis te geven. Het zoeken naar bedrijven die zich in Arnhem willen vestigen, is een van de opties. Daarbij is het wel vissen (zie eerder opmerkingen over het dalend aantal grotere bedrijven) in een gezamelijke vijver waarin veel gemeenten hun hengel hebben uitgezet. Met de explosieve groei van het aantal zelfstandigen moeten steden, en zeker een creatieve stad als Arnhem, vol inzetten op woon- en werkplekken die voor ondernemende creatieven aantrekkelijk zijn door hun ligging, bijbehorende communitysupport en betaalbaarheid. Het burgerproject Coehoorn Centraal is een aanzet daartoe, maar onvoldoende om stadsbreed innovatie en economie substantieel aan te jagen. Het project moet daarom groter en daarnaast heeft de stad meer van dit soort plekken van community-based werken nodig.

De onlangs geopende 1000 zitplaatsen tellende concertzaal van Musis Sacrum.©️

Arnhemse trots; de 3 A’s
Gelukkig heeft Arnhem ook veel in huis om grote ambities waar te maken. Als het gaat om de toekomst van de stad kunnen de ambities op de drie thema’s duurzaam, zorgzaam en weerbaar, niet groot genoeg zijn.
Door een integrale visie op deze thema’s te ontwikkelen kunnen schaalvoordelen ontstaan. Ook kan een aanpak van een vraagstuk, ook een ander vraagstuk oplossen. Een duurzame stad wordt ook weerbaarder. Een drastische verlaging van de energiekosten, kan de stad ook zorgzamer maken voor de lager betaalden.
Door een integraal plan te ontwikkeling ontstaan ook synergie-effecten. Het aanpakken van het watervraagstuk betekent ook een andere inrichting van de openbare ruimte. Door slim om te gaan met het regenwater, kan de verwerking ervan wellicht ook duurzamer plaatsvinden.
Arnhem heeft de 3 A’s in huis: AKZO-NOBEL, Alliander en Arcadis. Drie topondernemingen die op hun terrein hun sporen hebben verdiend. De vierde A, de gemeente Arnhem, moet samen met deze topondernemingen een eigen ‘Arnhem Investeringsakkoord’ bewerkstelligen. Daarin verklaren de vier partijen, en alle partijen die menen daarbij een rol te kunnen spelen (denk aan hogescholen HAN, ArtEZ en Radboud Universiteit), Arnhem duurzaam, zorgzaam en weerbaar te maken. Daarin schuilen enorme kansen voor het Arnhemse bedrijfsleven en onderwijs. Een grootschalig programma kan ook de werkgelegenheid aanwakkeren en de samenwerking tot onverwachte innovaties leiden.
Het moet dan wel een plan worden waarbij Ambitieus met de hoofdletter A geschreven. Immers grote investeerders komen niet af op kleine kruimels.
Aan de CEO’s en de burgemeester van Arnhem om een hapje te gaan eten en samen de stad Arnhem gereed te maken voor de toekomst: duurzaam, zorgzaam en weerbaar.

Lees ook: Hoe Arnhem haar oorlogswonden heelt