Amsterdam: op naar de 2 miljoen inwoners

Hoe de stad een dwerg blijft onder de wereldmetropolen.

De IJ-oevers in Amsterdam.

Amsterdam groeit. En meer dan veel andere steden in Nederland. De stad geniet een grote populariteit vooral bij jonge ondernemende creatieven. Dit door Richard Florida bejubelde ‘wandelend goud’ is doelwit van elke zichzelf respecterende stad van Stavanger tot Singapore en dus ook van Amsterdam tot Appelscha. In de trek naar de grote stad lijkt in Nederland Amsterdam ‘de grote winnaar’. En dat zet mensen aan tot dagdromen van Groot Amsterdam, of sterker, als ‘wereldmetropool’.
Amsterdams planoloog en sociaal geograaf Zef Hemel liet zijn gedachten in Vrij Nederland van 29 november jl. de vrije loop.
Een kritische beschouwing.

Wat over 20 jaar?
Niets is zo moeilijk als voorspellen, vooral van de toekomst. De opkomst van de paardenkoetsen in Parijs begin 20e eeuw zou tegen 1950 leiden tot 10 cm paardenstront door heel Parijs. 1950. Er was bijna geen paard meer te bekennen in de stad. Wel auto’s, veel auto’s. Als dat zo door zou gaan zou het verkeer in 2000 helemaal stil staan. Maar je kunt nog gerust met je auto een warm stokbroodje halen en voor dat het koud is, weer thuis zijn. Planologen, economen. Hun voorspellingen lezen als spannende jongensboeken, maar zelden kun je er van op aan.
De journalist van VN doet zijn best om de beweringen van Zef Hemel kritisch te bevragen. Maar geen spoortje van twijfel: steden hebben de toekomst en vooral de hele grote. Landelijke gebieden en kleinere steden zullen het nakijken hebben. Dat is klein bier.
Hemel ziet Amsterdam met 2 miljoen inwoners wel meekomen in het gewoel van de stedelijke grootmachten, de stadsstaten van morgen. Daarbij wordt iets te makkelijk over het hoofd gezien, dat een metropool op wereldschaal toch zeker boven de 10 miljoen inwoners moet tellen. Alleen op Europese schaal is er enige kans. Met Parijs (2,3 miljoen), Berlijn (3,4 miljoen) en Londen (8,3) miljoen) is het goed meten. Maar om toe te groeien naar die begeerde 2 miljoen inwoners, zal Amsterdam volgens Hemel nog wel zeker 20 jaar geduld moeten hebben. Dat hij verderop in het interview stelt dat hij geen idee heeft hoe de wereld er over 20 jaar uitziet lijkt hem er niet van te weerhouden Amsterdam (op kosten van de rest van Nederland) een bouwprogramma aan te praten dat na de wederopbouwperiode nooit meer is vertoond.

Hoe relevant is de omvang van een stad?
München telt ternauwernood 1,4 miljoen inwoners. Een dwerg dus in Europa. En een absolute no-no op wereldschaal. Welke Chinees kent München? Grote kans dat hij Amsterdam wel kent, ook al telt het een schamele 780.000 inwoners. Wat wil ik hier mee zeggen? München is een schatrijke stad. De rijkste van Duitsland. Het staat onbetwist in de top op nummer 1 als meest geliefde woon- en werkstad. Deze dwerg. De woonlasten zijn er 2 maal zo hoog als in die andere populaire stad Berlijn. München en omgeving zijn daarmee ‘de kassa’ van Duitsland. De ligging van de stad is ronduit landelijk. De Alpen lonken achter de skyline. Klaarblijkelijk doet de schaal er niet toe. De ligging ook niet?
Daar staat tegenover Mexico City. Een stinkende, extreem criminele en straatarme stad. Ruim 20 miljoen inwoners. Haar omvang lijkt haar weinig te helpen. De stroom van vluchtelingen richting VS is amper te stoppen, hun Mexico City ontvluchtend. Of wat te denken van Karachi met 23 miljoen inwoners? Ligt het gemiddeld netto maandinkomen in Amsterdam op €2.352,-. In Karachi ligt dat op €189,-. De relatie tussen omvang en welvaart van een stad, lijken minder eenduidig als het VN-artikel ons wil doen geloven.

Wat is een hoofdstad zonder achterland?
De laatste tijd is ‘de stadstaat’ regelmatig in discussie. De VPRO’s Tegenlicht maakte daarover een reportage.
Opmerkelijk is de timing. Als het een stad goed gaat, Amsterdam en Eindhoven, breekt er iets in de gevoelens van solidariteit. Dan wil de stad los komen van het ‘arme’ platteland, waaronder gemakshalve ook steden zoals Zwolle, Amersfoort en Groningen worden gerekend. Dan wordt even ‘vergeten’ waar de groente vandaan komt, het aardgas uit de grond komt, de olie aan land komt en waar die andere 16 miljoen Nederlanders wonen. De grote sommen belastinggeld dat naar de steden vloeit, wordt ook door niet-stedelijke Nederlanders opgebracht.
Hemel: ‘Als je verder uitzoomt en Rotterdam, Brussel meeneemt, zijn wij (lees Amsterdam) onderdeel van een van de vier grootste megaregio’s ter wereld. Goed om te weten dat we meetellen.’ De uitspraak lijkt op een gevoel te duiden niet mee te tellen in ‘De Grote Wereld’. Daarbij wordt er een tamelijk willekeurig opsomming gekozen met Rotterdam en Brussel en de inwoners zonder pardon bij elkaar opgeteld. En zo heb je snel een ‘megaregio’. Een ander rekensommetje is ook zo gemaakt. Het Ruhrgebied telt 5,3 miljoen inwoners. Samen met Velp en Oosterbeek, en Arnhem natuurlijk, toch goed voor meer dan 6 miljoen inwoners. Zet de passer willekeurig op de Europese kaart, trek een cirkel met de doorsnede van Amsterdam naar Brussel en de miljoenen inwoners vullen de cirkel.
Voordat Amsterdam 20 jaar lang heipalen gaat slaan van Purmerend tot Abcoude, van Haarlem tot Weesp, is het goed voorspellingen van deze omvang te relativeren. Amsterdam zal de komende jaren groeien en meer dan andere Nederlandse steden. Daarvoor zijn woningen nodig, ook betaalbare. Maar ook in de ’70-er jaren van de vorige eeuw werd in Amsterdam gespeculeerd op 1 miljoen inwoners. Die kwamen er niet. Nog niet na 40 jaar. We zien wel verder als Amsterdam over 10 jaar de 1 miljoen-grens passeert. Of niet.
Amsterdam blijft een heerlijke stad (want mijn geboortestad), en ook met minder dan 1 miljoen inwoners zullen zowel Mokkum als Nederland overleven.