Amsterdam gidsstad

Amsterdam heeft weinig op met 'de pereferie'. Het gaat nu goed, dus 'wij hebben niemand nodig'.

Het gaat goed met Nederland, zo vertellen ‘de cijfers’.  Wie de groei van de autofiles, de explosie van huren en koopprijzen van woningen als meetpunt neemt, ziet alleen maar groei. Sommige steden gaat het meer voor de wind dan anderen. Vooral onze hoofdstad heeft de economische wind in de rug.
Dit is het tijdperk van de stad, van het municipalisme, en wij hebben als Amsterdam heel wat meer gemeen met Barcelona of Napels dan met Bennebroek,’ zegt GroenLinks wethouder Groot Wassink om verder te gaan met: ‘Dwepers met de natiestaat vormen echt een romantische achterhoede.
Een korte reactie op een artikel in Vrij Nederland en een beschouwing van een stad in opperste staat van romantisch denken.

Bekentenis
Mijn wieg stond in Amsterdam, in het toen sjieke zuid. Mijn jeugd bracht ik door in ‘mijn Amsterdam’. Het was de tijd van rellen bij de Telegraaf, want rechts. De bezetting van het Maagdenhuis. De oprichting van Democraten’66. De chaos van kroningsdag 1980, toen de noodtoestand werd uitgeroepen en 7.000 man Mobiele Eenheid de verzamelde meute onder de knuppel moest zien te krijgen. Mega-kraakacties van de Grote Keizer, blokkade van de Vondelstraat en de ingreep van de militairen. Het was ook de tijd dat grote delen van Amsterdam in deplorabele staat verkeerden. Of het nu oost was, de Pijp of zelfs delen van de grachtengordel, het was een stad die het niet meer had. Geen geld, geen sexappeal, geen welvaart.
Het was ook de tijd van ‘In gelul kun je niet wonen’, van de bakkerszoon en wethouder (PvdA) Jan Schaeffer die met massale sloop en nieuwbouw de weg naar boven zocht.
Het rijksbeleid van decentralisatie van het wonen naar Purmerend, Heerhugowaard, Almere en Lelystad ontdeed de stad van haar gezinnen en niet zelden van haar middengroepen. Hun plaats werd ingenomen door geworven ‘gastarbeiders‘. De scheepswerf NDSM begon in 1967 als eerste met het aantrekken van veelal werknemers uit Turkije.
In 1981 verliet ik Amsterdam. De klacht dat de wachttijden voor een betaalbare woning nu vele jaren bedraagt, was toen niet veel anders: ook als geboren en getogen Amsterdammer zag ik een wachttijd van 8-10 jaren voor een huurwoning voor me. Geen schijn van kans. Dat werd dus vertrek uit mijn geliefde stad, ‘het centrum van de wereld’.

De betoverende grachten van Amsterdam. ©️

Trots
Laat ik het maar toegeven: hoe beroerd het Amsterdam toen ook ging, ook toen dacht de gemiddelde Amsterdammer dat Nederland om deze stad heen draaide. Ikzelf incluis. Na Diemen volgde het ‘Grote Niets’. De andere Randstadsteden telden niet mee. Amsterdam was ondanks de leegloop en de armoede de grote stad, bewonderd om haar Nachtwacht, hasjiesj en de ‘canals’.
Nu drie decennia later gaat het de stad goed en met haar vele andere steden. Het geld rolt ongeremd de stad in. Bedrijven willen daar zijn waar het bruist, de toeristen willen het ‘Venetië van het noorden’ beleven.
Inmiddels zien de steden dat ze akelig veel zijn gaan lijken op overlopen steden als Venetië, Rome of Barcelona. In de grachten pissende en kotsende budgettoeristen die de stad de klok rond op stelten zetten, haar als een pretpark consumeren. Met de bewoners als personeel. Hipsters die meer op elkaar willen lijken dan op zichzelf, alle eigen authenticiteit verliezend in de stedelijke mores. Klagende burgers die Open Air Amsterdam meer dan zat zijn.
Voor veel nuchter denkende Nederlanders lijkt Amsterdam op een culturele enclave van verlicht denken. Terwijl de periferie vasthoudt aan ‘achterhaalde tradities en vooroordelen’, lijkt de hoofdstad een baken van nieuwe inzichten. Amsterdam voelt zich gidsstad. Maar wie moet volgen?

De gestylde en mondiaal uitwisselbare hipheid van het TSH-collab in de Amsterdamse Wibautstraat. ©️

Nederland? Een achterhaald concept.
Rutger Groot Wassink is GroenLinks wethouder van Amsterdam voor sociale zaken, democratisering en diversiteit. Op de statiefoto van het Amsterdamse college staat niet de burgemeester Femke Halsema in het midden, maar Groot Wassink. Dat u het weet hoe de verhoudingen liggen.
In een recent interview in Vrij Nederland laat Groot Wassink zijn fantasie de vrije loop over het Nederland van de toekomst. Daaraan maakt hij niet veel woorden vuil: ‘Dwepers met de natiestaat vormen echt een romantische achterhoede’. De steden maken nu de dienst uit. Want ‘Niets ten nadele van Doetinchem, Laag-Keppel of Terborg (Groot Wassink komt uit de Achterhoek), maar die hebben nu eenmaal niet te maken met kwesties als speculatie, energietransitie, toerisme, Airbnb, diversiteit en segregatie.‘ Het zijn vraagstukken die of mondiaal of door de grote steden moeten worden opgelost, zo is zijn mening. De natiestaat? Daar wil de Amsterdamse wethouder niets meer over horen.

De Zuidas, verzamelstrip van de veel in opspraak geraakte financiële sector waar niets wordt geproduceerd maar in arbeidsloos inkomen wordt gehandeld. ©️

De steden lossen het zelf wel op
Daarmee neemt Groot Wassink de grootstedelijke vraagstukken waar als universele vraagstukken.
De exploderende woonkosten, de platgetreden toeristenfuiken, de plaag van AIRBNB, de zogenaamde ‘deeleconomie’, segregatie van bevolkingsgroepen. En voor veel andere grotere steden in de wereld geldt dit grotendeels ook. Daar zullen deze steden zelf en al dan niet in samenwerking met andere vergelijkbare steden een oplossing voor moeten zoeken. Amsterdam heeft daarvoor een machtig instrument in handen: de aandelen van Schiphol. In plaats van pleitbezorger van een ongeremde groei van een van de meest vervuilende en overlast gevende sectoren van onze economie, zou de stad haar invloed kunnen aanwenden om Schiphol de jacht op budgettoerisme af te laten remmen. Maar nee, de stad en ‘haar’ luchthaven wentelt de onderkant van de toeristenstroom af op de periferie. Half Nederland mag straks meegenieten van laag overscherende vliegtuigen vol met pretparktoeristen voor onze hoofdstad. De Veluwe, waar toch ‘niemand’ woont, wordt van grootste Nederlandse natuurgebied tot gewillige aanvliegroute. Ook de stille en wonderschone natuurgebieden in Drente en Overijssel zullen er aan moeten geloven dienstbaar te zijn aan het welvaren van onze hoofdstad.

‘Noorderlicht’ aan het Amsterdamse IJ, een krakersinitiatief dat ruim 10 jaar bestaat en bedreigd wordt door ‘ontwikkelingen’. ©️

Nederland zonder Amsterdam
Het lijkt ondenkbaar. En dat is het ook: Nederland zonder Amsterdam. Maar in onze hoofdstad zijn er mensen die daar serieus in geloven: de stad met zijn eigen kerncentrale (want het resterende aardgas is voor de periferie). De stad bouwt zijn volkstuintjes om tot urban food centers, want de boeren uit de polder leveren niet meer. Lelystad maakt een skeelerbaan van de net aangelegde start- en landingsbanen, want Schiphol gaat samen met haar groot aandeelhouder Amsterdam zelf haar groeistuipen opvangen. Amsterdam Beach wordt weer gewoon Zandvoort, want wil geen overloop meer zijn van de grote buur. De NS laat een directe ICE-verbinding lopen tussen Amsterdam en Berlijn en slaat alle periferiesteden over. De trein blijkt echter daardoor onrendabel. De koning neemt zijn intrek in het paleis op de Dam, bang straks vast te zitten in de periferie.
Maar even serieus. Inmiddels is de regio Eindhoven de snelstgroeiende economische regio van Nederland. Binnenkort zal zij ook in absolute getallen Amsterdam voorbij streven. Terwijl Amsterdam drijft op massa-toerisme, een dubieuze financiële sector en Schiphol, draait het in Eindhoven om hi-tech en state-of-the-art innovatie van de harde soort.
Het kleine stadsstaatje Nederland, dat minder inwoners telt dan een gemiddelde Chinese stad, kan niet zonder Amsterdam, maar Amsterdam met haar schamele ruim 800.000 inwoners ook niet zonder Nederland. Wie dat gelooft vormt echt een romantische achterhoede.