Wat zoek je in Berlijn zuidoost?

Een zwerftocht door het 'vergeten' zuidoosten van Berlijn.

Deze ‘uithoek’ van Berlijn wordt stilaan populairder. En hier en daar is dat goed te zien.

Een restaurant laat zich goed beoordelen aan de hygiëne van het toilet. Een vreemde vergelijking wellicht, want de zuidoosthoek is alles behalve dat. Het is wel het Berlijn van de Berlijners en wie daar enig gevoel mee wil krijgen moet toch op expeditie naar de randen van de stad. We kiezen in deze blog de wijken Lichtenberg, Marzahn en Köpenick. Een kijkje achter de schermen van Berlijn.

Dwalen: vinden zonder zoeken
Een stad durven ontdekken. Veel bezoekers aan een stad wagen zich er niet aan. Immers vaak is een stadsbezoek te kort om het risico te lopen de hoogtepunten te missen. Dan thuiskomen zonder foto’s van de toplocaties komt sneu over.
Wie echt een city-dweller is, waagt het erop. Misschien pas na het zien van de ‘hoogtepunten’ van de stad. Zo is het dwalen door het zuidoosten van Berlijn tamelijk gewaagd. Als de namen Lichtenberg of Marzahn vallen, zullen zelden oh’s en ah’s vallen. Soms volgt zelfs een opsomming van opeengestapelde ellende uit de arbeiderswijken van Berlijn.
Maar is het beeld is veelkleurig, omdat wat in Berlijn een Bezirk heet al snel 200.000 – 300.000 inwoners telt. Twee maal een gemiddelde provinciestad in Nederland. Het kan dan ook niet anders dat zo’n groot gebied veel variatie kent.

Wie genoeg heeft van de stad kan een kilometerslange tocht langs het riviertje de Wuhle maken. ©

Fietsen is de stad ‘hautnah’ zien
Op een droge dag is fietsen de manier om een gebied te verkennen. Vergis je niet in de omvang. De oostelijke grens van het verkende gebied ligt op 15 km van het Alexanderplatz.
De zuidoosthoek bestaat uit de ‘wijken’ Lichtenberg, Marzahn en Köpenick en eigelijk ook Schöneweide.
Omdat we geen toeristische site zijn, volstaan we met een korte opsomming van wat je op je strooptocht in het vergeten zuidoosten van de stad kunt tegenkomen. En sla gewoon een zijstraat in, een parklaantje, een zandpad en vindt zonder zoeken.

De post-DDR-tijd heeft veel veranderd in dit deel van Berlijn. De flats zijn gebleven, maar de meeste zijn opgeknapt. ©

Wat opvalt is het snel wisselende straatbeeld. Het is het beeld van een stad dat door oorlog uit haar verband is getrokken en nauwelijks meer in de oorspronkelijke structuur is terug te brengen.

In een uithoek van Lichtenberg liggen de oude helden van het socialisme. ©

Bij toeval stuitte ik op een opmerkelijke begraafplaats. Het ligt langs een van de spoorlijnen. De treinen razen voorbij en negeren de vereiste stilte van de plek. Op de begraafplaats een monument ter herinnering aan de daar begraven bekende voormannen van het socialisme. Denk daarbij aan Walter Ubricht (eerste partijsecretaris van de communistische SED), Karl Liebknecht (communist en pacifist en samen met de hier begraven Rosa Luxemburg in 1919 in Berlijn-Kreuzberg gefolterd en vermoord).
De geschiedenis heeft deze ooit grote namen verbannen naar een uithoek in een ‘vergeten’ deel van de stad.

Het Duits-Russische Museum in Karlshorst waar NAZI-Duitsland de onvoorwaardelijke capitulatie moest tekenen. ©

Karlshorst (een deel van Lichtenberg) was na de val van Berlijn in WOII, grotendeels in gebruik genomen als de Russische militaire zone. Een afgeschermd deel van Berlijn. Daar zat het opperbevel over de 400.000 Russische troepen die de DDR tot de val van de Berlijnse Muur in 1989 bezet hebben gehouden. De laatste Russische troepen verlieten Berlijn in 1994.

De voormalige radiostudio’s van de DDR-radio. ©

Op een vreemde plek langs de Spree, zo tussen elektriciteitscentrales en cementfabrieken, staat een deftig en imposant gebouw. Hier huisde de DDR-radio. De regering van de DDR heeft veel geld gespendeerd aan haar propaganda via radio en later ook TV. Ook de jeugdradio van de DDR zat op dit terrein in een nu deels gesloopt gebouw. Binnen heersen nog de jaren ’50 in volle glorie. En het meeste is nog zo in takt, of is net opgeknapt, dat er ook optredens plaatsvinden. Echter de radiozenders zijn niet meer actief. Maar indrukwekkend blijft het wel. Deze video geeft een goed beeld.

Fietsend langs de Wuhle stuit je op de Internationale Garten Ausstellung (IGA). ©

Op je tocht langs de Wuhle kom je vanzelf bij de IGA, de Internationale Garten Ausstellung. Hier kun je tegen betaling de prachtige tuinen zien. Echter 2017 is het jaar waarin deze Internationale Garten Ausstellung weer plaatsvindt. Nog groter en mooier is de belofte. Met deze editie een heuse kabelbaan. Dat hiervoor de populaire ‘Kienberg’ is ‘ingepikt’, bevalt een aantal bewoners niet: ‘Wij pakken de berg terug’ staat er op het nieuwe hek.

Ontevreden omwonenden willen hun berg terug, nu ingepalmd door de IGA2017. ©

Voor skaters uit dit deel van Berlijn is het Mellow Park een absolute walhalla. Veelal zelf gebouwde schansen en trajecten op een in onbruik geraakt terrein. Daarnaast is het een heerlijke plek om langs de groene oevers van de Spree te zitten en in de nabijheid het mooie plaatsje Köpenick te zien liggen. Er is een kleine zelfgebouwde horeca voor een drankje en iets kleins te eten.
Kom niet te veel als toerist of met een groep ondanks dat het terrein open is. Het is in beheer van een stichting en men kan de toegang weigeren. En fotograferen wordt zonder toestemming niet op prijs gesteld.

Het bij de plaatselijke jeugd zeer geliefde skatepark Mellow Park (geen toeristische attractie!). ©

We naderen het eindpunt van onze zwerftocht. Alles wat hier wordt genoemd is niet in een dag te zien en de opsomming is ook niet volledig. We stoppen bij de rand van het fraaie plaatsje Köpenick. Je bent nu 15 km van het Alexanderplatz!
Na deze zwerftocht snap je niet waarom je niet eerder op expeditie bent gegaan naar het ‘vergeten’ zuidoosten van Berlijn.

Een fraai schoolgebouw aan de rand van Köpenick. Hier eindigt onze zwerftocht. ©

Urban Inspiration verzorgt speciale (maatwerk) rondleidingen, fieldtrips voor professionals in de stedelijke planning, stedelijk beleid, architectuur, herbestemming en burgerinitiatieven. Informeer naar de mogelijkheden voor uw organisatie.

Lees meer over de wijk Marzahn.