‘Vrije velden’ in Amsterdamse nieuwbouwwijk ‘Sluisbuurt’.

Hoe een wijk 'eigendom' van de stad kan worden.

De Sluisbuurt is een geplande nieuwbouwwijk in Amsterdam. De grote belangstelling voor wonen in de stad zet de gemeente aan tot een woningbouwproductie van meer dan 5.000 woningen per jaar. 
De Sluisbuurt moet 5.500 woningen opleveren, gebouwd in een hoogstedelijke setting.
Op 28 februari 2017 debatteerde de stad in De Balie met wethouder Van der Burg (VVD) en zijn ambtenaren over de vormgeving van deze nieuwbouwwijk.

Gemeenteraad akkoord met bouw Sluisbuurt (29-8-2017) Lees verder…

Hoogstedelijkheid: ideaalbeeld of noodzakelijke dichtheid?
Amsterdam gaat de lucht in. Met voor Amsterdam ongekende bouwhoogten tot wel 143 m mag het project inmiddels rekenen op kritiek vanuit de stad. Vanuit de landelijke delen van Amsterdam-Noord, maar ook via de zichtlijnen van een aantal grachten, menen ook binnenstadbewoners straks tegen deze ‘extreme’ hoogbouw te moeten aankijken. Volgens de tegenstanders van deze ‘torens voor de rijken’ zou de stad zijn status kunnen verliezen als werelderfgoed. Die stelt eisen niet alleen aan de tot werelderfgoed bestempelde grachtengordel, maar ook aan de omgeving ervan. Ook zou een groot aantal van deze hoge torens zich buiten de door de stad zelf vastgestelde geografische contouren bevinden.
Voor de wethouder, die dit feit erkende, was het daarmee een zaak voor de gemeenteraad. Die kan die contouren aanpassen.

Voor het uitdagen van initiatiefnemers is deze schets niet uitnodigend: alles lijkt al af.

De bewegende stad: meer fietsen, minder auto’s
Amsterdam kampt niet alleen met een tekort aan betaalbare woningen, vooral ook voor de middeninkomens, maar zit ook met een knellende infrastructuur. De huidige tramlijn 26 vanaf het Centraal Station nadert nu al zijn maximale capaciteit. De aanvoer over de weg zal ook onvoldoende zijn om de Sluisbuurt voldoende bereikbaar te laten zijn. Zeker in combinatie met de wijk die aan de overkant van de aanvoerweg ligt: de Sportheldenbuurt, ook goed voor 2.500 woningen.

‘Ik heb nieuwe dingen van je geleerd Paul. Wat jij heel mooi liet zien is dat mijn mindset over openbare ruimte te beperkt was.’
Wethouder Eric van der Burg, Ruimtelijke Ordening Amsterdam.

Daarom zet de stad in op het terugdringen van het autogebruik. Fietsen krijgen voorrang in de opzet van de wijk. Een geprojecteerde fietsbrug die de wijk over een breed stuk water met de binnenstad moet verbinden, landt uitgerekend in een van de andere nieuwbouwwijken Sporenburg of Borneo-eiland. Daar zullen zich 5.000 -10.000 fietsers per dag zich door de daar tamelijk smal opgezette buurtstraten moeten persen. En dat levert flink verzet op in die buurten. Hoe kunnen zoveel fietsers zich mengen met spelende kinderen en uitparkerende auto’s, stellen de bewoners.
De architect Sjoerd Soeters, die avond aanwezig in De Balie, merkte op dat men bij het ontwerp van de Sluisbuurt rekent met dure ondergrondse parkeergarages. En dat, aldus Soeters, terwijl het autogebruik binnen afzienbare tijd zal teruglopen. Soeters is een verklaard tegenstander van de erg hoge torens die de gemeente wil bouwen en kwam met een alternatief plan.

Bestuursvoorzitter: ‘Hogeschool InHolland zal zich midden in het nieuwe gebied vestigen.’ Rechts wethouder Eric van der Burg.

De eerste ‘bewoners’ zijn bekend
Op de avond werd meteen een primeur bekend gemaakt: Hogeschool InHolland zal zich midden in het nieuwe gebied vestigen. Daarmee is aanloop alvast gegarandeerd. Leven moet de nieuwe wijk en studenten brengen dat leven, zo zullen de planners hebben gedacht.
Maar dan moet het plan voor deze buurt wel doorgaan. Er zijn nog grote onzekerheden. Gaat de gemeenteraad wel akkoord met het opschuiven van de contouren waarbinnen de hoogbouw mag plaatsvinden? Als dat niet het geval is, is de hoogbouw vrijwel volledig van de baan.
Ook over de lange en futuristische fietsbrug is het laatste woord nog niet gezegd. En wat als die niet doorgaat? Dan wordt het project in haar kern geraakt: de bewegende stad. Want zonder die fietsbewegingen zal het openbaar vervoer nog verder worden belast. Ook zal het toch al moeizame vervoer met de eigen auto, nog problematischer worden. Daar komt nog bij dat het aantal te bouwen woningen sterk zal moeten worden teruggebracht tot 3.500 woningen, in plaats van de gewenst 5.500. Van hoogstedelijkheid zal dan geen sprake meer zijn.

Urban Inspiration verzorgt rondleidingen door Berlijn die aanzetten tot een andere kijk op stadmaken. Lees hoe u mee kunt naar Berlijn…

Pleidooi voor ‘vrije velden’
Als laatste spreker brak Paul de Bruijn van Urban Inspiration een lans voor ‘vrije velden’. Zijn presentatie was op uitnodiging van de gemeente Amsterdam: hoe kunnen wij de wijk vroegtijdig tot leven wekken en mensen ‘eigenaarschap’ geven over de wijk.
Bij Paul de Bruijn is Berlijn als inspiratiebron nooit ver weg. Zo ook deze avond niet. Maar met voorzichtigheid. Amsterdam is geen Berlijn. De in Berlijn ontstane ruimte is het gevolg van ‘toeval en enkele bedrijfsongevallen’ zo stelde hij met enige ironie. Amsterdam zal, in de Nederlandse stedenbouwkundige traditie, vrije ruimten moeten inplannen.
De ontwerpers hebben 10% van de totale wijkomvang gereserveerd zonder dat een concrete bestemming is vastgesteld. Voorlopig althans. Dat biedt kansen om Amsterdamse initiatiefnemers uit te nodigen om met ideeën te komen en die dan ook zelf uit te voeren. In een functieplan (zie presentatie) voor deze vrije velden kan de gemeente richting geven aan het soort invulling per veld, zoals bijvoorbeeld sport en bewegen, community en ontmoeting of buurttuin en urban farming.
Hoe strategischer de ligging van het veld in het plan, hoe hoger de eisen die worden gesteld aan de burgerinitiatiefnemers en hun plannen. Bij de selectie van de uit te voeren plannen moet de maatschappelijke waarde, het algemeen belang, voorop staan. De velden zijn niet bedoeld voor normale commerciële exploitatie.

‘Vrije ruimten’ moeten in overleg en onder voorwaarden met de vastgoedbezitters ook in de plint worden gerealiseerd.

Tijdelijk of mag het ook blijven?
Hoe serieus de gemeente is met deze intenties met de 10% vrije ruimte is vooralsnog niet helder. Men spreekt van tijdelijk. En dat is precies wat volgens De Bruijn een serieuze doorontwikkeling van goede initiatieven in de weg kan staan: ‘noem het alsjeblieft geen popup, want dan rem je op voorhand de serieuze initiatieven.’
Aan het eind van de avond stelde wethouder Van der Burg dat deze presentatie hem anders had leren kijken naar het gebruik van openbare ruimte: ‘Ik zag afgelopen week kinderen in een in aanbouw zijnde wijk spelen op een veldje dat door ons nog niet was ingericht als speelplaats. Maar de kinderen vermaakten zich zichtbaar met de resterende bouwmaterialen en zand. Dat prikkelt hun fantasie. Doe al die wipkippen maar de stad uit!’
En daarmee had de wethouder onbewust een heel Berlijns fenomeen genoemd: speelplaatsen in Berlijn kunnen soms niet meer zijn dan een paar boomstammen, klimbomen, een ondiepe waterpartij. Niks wipkippen en rubbermatten onder een schommel. De kinderen leren omgaan met risico’s. Een andere manier van spelen en groot worden. Een andere manier van stadmaken.

Zie hier de integrale uitzending van de avond.

Urban Inspiration verzorgde de presentatie over ‘vrije velden’ op uitnodiging van de gemeente Amsterdam.
Download hier de presentatie.