UBER, AIRBNB: stofzuigers van de lokale economie

Hoe UBER, AIRBNB en soortgenoten ons uiteindelijk verarmen.

Een deel van de website van UBER.

Na deze blog hoef ik het niet meer te proberen: een interview aanvragen bij de oprichters van UBER (uitspreken als oeber). De Volkskrant berichtte van uitgelekte en bevestigde berichten dat UBER compromitterende informatie van hun onwelgevallige journalisten wil(de) verzamelen. Dat zou ze wel leren om slecht te spreken over UBER.
Een blog over het gapende gat tussen Silicon-rethoriek en de realiteit.

De zweem van avontuur
Er hangt de geur van avontuur, van grenzeloze creativiteit, een stopdassenloos ondernemerschap. Silicon Valley, de wensdroom van veel naar bedrijvigheid snakkende overheden, gemeenten en provincies. Klinkende namen als Microsoft, Apple, Google, Twitter, Facebook, Instagram, Airbnb en recentelijker UBER. Droomondernemingen. Immers, ze beheersen onze beeldschermen van laptop, tot tablet en smartphone. Werelddominantie lijken ze na te streven. En bedoeld of niet, dat doen ze ook.
Vooral de komst van de sociale media en de tweede fase daarvan, allerlei apps, luidde het tijdperk van ‘Het Grote Delen’ in. We zouden alles gaan delen: onze vriendschappen, onze activiteiten, onze actuele locaties, onze vakantie-ervaringen, onze hardloopresultaten, onze meningen, onze gevoelens van vreugde en depressie en als we onze angst hadden overwonnen, werd ook de rest van ons ‘naakte bestaan’ gedeeld.

Delen? Uw privacy is gegarandeerd
Wat hadden we moeite met het het gerommel met onze privacy. Teksten uit onze e-mails gebruiken om ons gerichte reclames voor te schotelen (‘een betere gebruikservaring’, heet dat in Silicon Valley). Of de geheime psychologische analyses die Facebook liet uitvoeren met de persoonlijke profielen van 600.000 Facebook-gebruikers. Het ongevraagd aanbieden van nieuwe ‘volgers’ bij Twitter. Waar waren die nu weer op gebaseerd? Dan hoeven we nog niet te spreken over wat Google al van de wereldbevolking weet.
We weten inmiddels beter: het is droevig gesteld met onze privacy op het net. En, de meesten van ons schijnt het -vooralsnog- weinig te boeien. Elke gemoedstoestand, geconstateerde ziekte, geslikte medicament, gaat het net op. Gedeelde smart, is halve smart.

Delen 2.0
Ging het in de eerste fase van ‘Het Grote Delen’ nog om het delen van ervaringen en activiteiten, in fase 2 kwam de digitale ruilhandel op gang. In Nederland was Marktplaats daarvan het eerste vroege voorbeeld. Een digitale variant van de oer-Nederlandse vlooienmarkt. Je biedt via een tussenhandelaar wat aan, het goed wordt verkocht en de handelaar strijkt zijn deel op. Conceptueel weinig nieuws onder de zon.
Maar de websites werden steeds meer vervangen door apps. De meest bekende op dit moment zijn AIRBNB en UBER. Bij de eerste kun je slaapplekken ‘bij de mensen thuis’ zoeken. Vaak tegen aantrekkelijke kosten. Via UBER regel je snel een taxi. Althans een rit van ‘de buurman’. Gewone mensen die hun auto beschikbaar stellen, en jou best van A naar B willen rijden. Zo is althans het verhaal. De website (zie foto) laat toch een ander beeld zien. Ook hier weer tegen lagere kosten dan de gewone taxi’s. Beide sites worden beschouwd als representanten van de deeleconomie. Een economie waarin de een wat voor de ander doet en meestal met gesloten portemonnee. En daar gaat met AIRBNB en UBER wat mis…

Delen of verdelen?
Inmiddels wordt in veel steden AIRBNB als een plaag beschouwd. De oorspronkelijke opzet om ‘direct’ te bemiddelen tussen toerist en een slaapplek van een particulier, lijkt uit te zijn gegleden naar een nieuwe industrie van opgekochte en vaak onveilige panden, volgestopt met AIRBNB-klanten. In Barcelona is het inmiddels oorlog tussen veel inwoners en AIRBNB. De overlast van feestvierende toeristen boven je hoofd, het massaal opkopen van huurhuizen om die tegen extreme prijzen als AIRBNB-adressen online te zetten, drijven de huren in normale woonbuurten snel op. Concurrentie voor de (te) dure hotels, zou je kunnen zeggen. Maar AIRBNB heeft inmiddels vrijwel geen concurrentie meer. Zelfs reisorganisaties zien zich genoodzaakt zaken te doen met en via AIRBNB.
UBER heeft in veel steden in de wereld de tongen losgemaakt. Ook zij zegt onderdeel te zijn van de ‘deeleconomie’. Echter, haar business is eigenlijk gewoon het tegen kosten bemiddelen tussen vraag en aanbod. Is in deze zin een makelaar ook onderdeel van de deeleconomie? Een autohandelaar? Een verzekeringsagent? Een reisorganisatie? Zeker niet. Het zijn net zoals AIRBNB en UBER gewoon bemiddelaars die geld vragen voor hun werk. Niets mis mee. Toch?

En wat is nu het probleem?
Het verdienmodel is dat als je vraag en aanbod, online of offline, bij elkaar brengt, je een fee mag vragen voor je werk. Dat doen makelaars, verzekeringsagenten, dus waarom niet AIRBNB en UBER? De pijn zit hem ook niet in het verdienmodel. Het gevaar schuilt in het economisch model.
De in Silicon Valley invloedrijke (en schatrijke) Peter Thiel (van PayPal) zegt het volgende over concurrentie: ”Concurrentie is uiteindelijk slecht voor bedrijven en voor de maatschappij’. ‘Monopolies helpen de wereld echt vooruit.” Het streven van bedrijven als GOOGLE, AIRBNB, UBER en nog andere vergelijkbare ‘deelsites en -apps’ is de markt te domineren. Door de markt op te zuigen, kunnen de aanbieders in die markt (taxichauffeurs, woningverhuurders, autobezitters etc.) binnen die ene marktsetting met elkaar de strijd aan gaan. Hoe meer concurrentie, hoe lager de prijzen. Maar wie niet concurreert is de bemiddelaar zelf: UBER. Zij eist maar liefst een fee van 20% voor haar bemiddeling. Dat kan altijd hoger worden, als de prijzen van de aanbieders maar laag worden gehouden. De reguliere taxi-chauffeurs leggen het af (soms terecht, maar dat terzijde), maar ook de aanbieders binnen UBER en AIRBNB zullen uiteindelijk niet meer om hun UBER en AIRBNB heen kunnen.

Het economisch model van STARBUCKS
Het economisch model is bekend geworden van STARBUCKS. Als een locatie populair werd, opende STARBUCKS een nieuwe vestiging. Daarmee werd de onderlinge concurrentie tussen de vestigingen op spanning gehouden. Het personeel kon zo geen praatjes krijgen en hogere lonen eisen. En STARBUCKS kon met 2 of 20 vestigingen in een buurt, toch gewoon haar (hoge) prijzen aan de markt opleggen. Immers, de markt voor alternatieve koffie-locaties legde het af tegen zoveel STARBUCKS-vestigingen. De crisis van 2008 heeft overigens een rem gezet op deze agressieve expansiedrift.
Daar komt nog bij dat elke besteedde euro bij deze bedrijven opgezogen wordt uit de eigen economie (Nederland) om elders (Californië), op de grote hoop te belanden. Het noodzakelijke ‘multiplier-effect‘ van de uitgave blijft uit en dat schaadt onze eigen economie aanzienlijk. De belastingopbrengstenvan deze bedrijven zijn in Nederland te verwaarlozen.
Het is daarom goed scherp te blijven op wat deeleconomie is en wat niet. Sites als buurthulp.nl, wijkconnect.com, mijnbuurtje.nl, handjehelpen.nl, wehelpen.nl of zorgvoorelkaar.com zijn wellicht niet zo sexy als AIRBNB en UBER, maar zitten dichter bij ‘Het Grote Delen’.
De ‘consument’ lijkt te profiteren van de UBER’s en de AIRBNB’s. Totdat dergelijke online raiders zich melden in de sector waar die consument zelf werknemer is en hij/zij zijn baan verliest. Dan heb je weinig meer aan een goedkope taxi of een afgeprijsd luchtbed in een verre stad. De UBER’s en de AIRBNB’s maken ons als consument ‘schatrijk’, maar als werkers uiteindelijk straatarm.