Plan voor bebouwing Tempelhof van de baan

Senaat Berlijn leidt gevoelige nederlaag voor bebouwingsplannen.

berlijn-tempelhof
Het populaire voormalige vliegveld Tempelhof in Berlijn.

‘Volksentscheid Tempelhofer Feld’

‘Senat vom Feld gejagt’

TAZ.de.: “Der Gesetzentwurf von ‘100 % Tempelhofes Feld’ erhält eine deutliche Mehrheit: Rund 65 Prozent der Wähler stimmen gegen eine Bebauung.”

berlijn-tempelhof_referendum_uitslag
De Berlijnse bevolking heeft gesproken: met een overweldigende meerderheid van 64,3% VOOR en 35,7% TEGEN het voorstel om het voormalige vliegveld onbebouwd te laten, heeft de Berlijnse burger de senaat, die zeer voor bebouwing was, ‘van het veld gejaagd’.

Wat betekent deze uitslag voor de verdere ontwikkeling van deze stad?

Feest in Kreuzberg
Het was gisteravond feest in het Süd-Block bij de Kottbuser Tor in het Berlijnse Kreuzberg, het actiecentrum van de tegenstanders van bebouwing van het ‘Tempelhofer Feld’.
Niemand had het echt verwacht: er moesten meer dan 625.000 Berlijners komen opdagen voor een rechtsgeldig referendum. Die kwamen. Mede wellicht vanwege de combinatie met de Europese verkiezingen. Maar dat zo een grote meerderheid JA zou zeggen voor het voorstel om Tempelhof onbebouwd te laten, dat werd niet verwacht.

De omwonenden van het ruim 360 ha grote ‘Freiraum’ zijn makkelijk enthousiast te maken voor het behouden van Tempelhof zoals het nu is. Daar was dus ook de grootste weerstand. Immers nog meer luxe woningen in de wijk zouden de huren verder doen stijgen. En die stijgen toch al te snel naar de mening van de bewoners.
Maar hoe zou de rest van Berlijn stemmen? Neem het lommerrijke westen, ook wel bekend als de ‘Speckgürtel’ van Berlijn. Wat opvalt is het chique maar toch ook grijze gehalte van dit deel van Berlijn. Straat na straat villa’s met de omvang van een klein hotel. Porsches, BMW’s en Mercedessen domineren hier de oprijlanen. Een bewoner, die gisteren afkwam op de pro-onbebouwd Tempelhofstand, zegt: ‘Finde ich super, was ihr macht! Welche Großstadt kann sich schon eine frei Fläche wie das Tempelhofer Feld leisten? Dafür muss mann kämpfen! Hij foetert nog even verder op de politici: ‘Mann muss denen zeigen, dass sie nicht alles mit uns machen können. (‘Vind ik super wat jullie doen! Welke grote stad kan zich zowaar een vrije ruimte zoals het Tempelhofer Veld permitteren? Daarvoor moet men vechten. … Je moet ze laten zien dat ze niet alles met je kunnen doen.’) Het zou dus meer dan meevallen. Berlijn heeft stadbreed gekozen voor een ‘open Tempelhof’.

Wat is het belang van een onbebouwd Tempelhof?
Met meer dan 365 ha open ruimte zou je zeggen dat er ruimte genoeg is om ‘wat randbebouwing’ te realiseren. De aantallen te realiseren woningen echter bedraagt ongeveer 4.700. Veel daarvan in het luxe segment. Immers, wonen op een zo’n historische plek, willen velen. Met tienduizenden stromen nieuwe Berlijners (Wahl-Berlinern) jaarlijks naar de stad toe.
Daarbij kun je twee hoofdgroepen onderscheiden. De ‘creatieven’ die van over de hele wereld die vrije sfeer van Berlijn zelf, vaak voor een aantal jaren, willen ervaren. Een deel slaagt er in succesvol eigen opdrachten te verkrijgen of deze te combineren met werken achter de bar. Het is echter niet de groep waar de woningen op Tempelhof voor waren bedoeld. Immers, deze groep kan amper €5,- per meter/per maand betalen.
De woningen op Tempelhof liggen eerder in de huurcategorie van €8,- tot €14,-, nog los van de koopwoningen. Men was met dit bouwplan duidelijk naar de tweede groep op zoek: de beter gesitueerden uit de rijkere delen van Duitsland: Hamburg e.o. en Zuid-Duitsland. Die laatsten worden spottend aangeduid met ‘Schwaben‘ met hun ‘Schabengeld’.
Vooral Prenzlauerberg heeft een groot aandeel van de laatste groep. Het betekende de sluiting van tientallen hippe clubs en de opening van even zoveel kinderspeelplaatsen. Want de wijk is makkelijk te herkennen aan het dure type auto voor de deur en het hoge buggy-gehalte. Die groep brengt geld mee, en die had de stad ook graag op Tempelhof willen hebben.
De buurt Neukölln zag het echter niet zitten. Met de komst van deze groep begint immers ‘de vertrutting’. Een barbecue-verbod ligt voor de hand. Immers als je €700.000 betaalt voor een balcon met vrij uitzicht, wil je niet in de walm zitten van de honderden barbecues die op een warme zondag staan te roken. Hetzelfde speelt in het Mauerpark in Prenzlauerberg.

En nu dus verder…
Het referendum was raadgevend. Dus de Berlijnse senaat kan de uitslag naast zich neerleggen. Echter dat zou politieke zelfmoord zijn. En langdurige spanningen in de stad zijn dan niet ondenkbaar.
Berlijn staat voor de uitdaging om aan de ene kant het zo noodzakelijke geld aan te trekken (de stad heeft €63 miljard schuld), maar aan de andere kant te voorkomen dat nog meer Berlijners door tomeloos stijgende huren uit hun woningen worden verdreven naar de randen van de stad (‘gentrification’).
De stad doet het economisch steeds beter. De kreet ‘Arm aber sexy’ wordt steeds minder actueel. Althans de stad zelf dan. Voor veel bewoners geldt armoede nog steeds. De segregatie tussen arm en rijk is in Berlijn duidelijk ruimtelijk te herkennen.
Het signaal dat van deze uitslag uitgaat is onmiskenbaar: er moet meer gebouwd worden voor de lage inkomensgroepen. De huren moeten in toom gehouden worden. Dat de stad Berlijn per 1 mei jl. besloot het verhuren van woningen als vakantie-woningen aan banden te leggen, is al een teken dat de stad haar jacht op geld moet afremmen en in eerste aanleg moet denken aan de mensen die zij vertegenwoordigt: de Berlijners zelf.