Manifest van de Ruimte 2011-2016

Tien mogelijke aanzetten voor een actief ruimtebeleid.

Foto: Zelf vorm geven aan de stad bij de Holzmarkt in Berlijn

Ruimte kent vele dimensies. Ruimte om te zijn wie je wilt zijn, de ruimte om te ondernemen, de ruimte nemen voor invloed op zaken die je leven beïnvloeden.

In 2011 kwam de eerste versie van het Manifest van de Ruimte (pdf) tot stand. Een document dat veel weerklank vond.

Inmiddels zijn de tijden veranderd. Het is nu duidelijk dat de zo gewenste duurzame economische herstel uitblijft, ondanks de onmiskenbare lichtpuntjes. Ook heeft de trend van een terugtredende overheid een permanente vorm aangenomen. Was er eerst alleen sprake van een ideologisch gefundeerd verschijnsel, nu lijken overheden ook permanent beroofd van hun publieke middelen. De belastingbetalende middengroepen slinken, hun banen worden omgezet in flex of eigen ondernemerschap en daarmee ontvallen structureel de overheidsmiddelen tot handelen. De groepen met schulden is verveelvoudigd en hun vermogen tot het betalen van belastingen staat onder druk. De steeds rijker wordende kleine groep doet er alles aan om betaling van belastingen uit te stellen, om te leiden, te ontduiken, veelal met medeweten van diezelfde noodlijdende overheden.

In stedelijke processen verloopt de democratie via procedures en regels. Wie wat in de stedelijke omgeving wil veranderen, zal daarvoor langs de overheid moeten, hoe klein of onbeduidend de ingreep ook is. Maar die heeft steeds minder middelen. Onder druk van nood-breekt-wet zijn stilaan niet zozeer de regels veranderd, maar de omgang er mee. De aan de bewoners gelaten ruimte, moet het gat tussen wens en daad zonder publieke gelden dichten.

Ook de markt lijkt niet de partij die de wensen van buurtbewoners in vervulling laat gaan. In een uitzonderlijk geval gaan wat beperkte middelen naar een imago-versterkend burgerinitiatief. Als het gaat om de openbare ruimte, of publieke gebouwen, laat de markt het helemaal afweten als ondersteunende partij. De markt is zelfs de belangrijkste concurrent van de burgers: als een openbare plek of (leegstand) publiek gebouw door de markt wordt opgepikt, heeft vrijwel zonder uitzondering de burger, de bewoner, het nakijken.

Wat zou voor de komende 5 jaar de leidraad moeten zijn om onze steden leefbaar te houden, onze burgers eigenaar te laten worden of blijven van hun buurt en hen een gelijkwaardige positie te geven ten opzichte van de steeds grotere wordende corporates die over oneindige financiële middelen beschikken.

Tien mogelijke aanzetten voor een actief ruimtebeleid voor de komende 5 jaar.
Tijd voor burgers om in actie te komen en hun rol in het vormgeven van hun directe leefomgeving en hun positie ten opzichte van overheden en ‚de markt‘ te versterken.

1 | experimenten

Wacht niet op de ontwrichtende effecten van een Grote Crisis om de stad te bevrijden van regels die experimenten in de weg staan of ontmoedigen.

2 | falen

Geef ruimte om te falen. Geen vernieuwing zonder experiment, zonder het recht op falen. Beloon lef, moed en initiatief.

3 | kansen

Geef ruimte aan mensen die kansen zien op plekken die ‚de markt‘ heeft opgegeven; laat ze jouw stad beter maken.

4 | energie

Bedenk, eerst zijn er mensen, dan economie. Mensen geven energie aan een plek, buurt, dorp of stad door hun activiteiten en netwerken geven. Koester hen.

5 | beschermde zones

Wijs ‚beschermde zones of panden‘ aan waar burgerinitiatieven en sociale ondernemingen kunnen experimenteren en mogen profiteren van de eventuele (geldelijke ) opbrengsten.

6 | diversificeren

Benut een grote crisis om de lokale economie te diversifiseren. Wacht niet op de grote concerns om je lokale economie te redden. Hun prijs zal te hoog zijn.

7 | reconstructieteam

Bouw een ‚coalitie van de bereidwilligen‘ en maak hen tot jouw reconstructieteam.

8 | eigendom

Privaat eigenaarschap van voor de stad relevante plekken en objecten impliceert het in gebruik nemen voor de reden waarvoor ze zijn aangekocht: wonen, werken, ontspanning. Speculatie hoort daar niet bij.

9 | pioniers

Nodig pioniers uit om zich te vestigen in je stad. Biedt ze een perspectief.

10 | wonderen

Wacht niet op wonderen. Creëer ze zelf.

Het Manifest van de Ruimte 2016 (pdf).