Berlijn: een prettig gestoorde bohémien.

Schönhauser Allee, Berlin-Prenzlauerberg.

Wat moet je van Berlijn vinden? Kun je haar vergelijken met andere Europese hoofdsteden? Zou je kunnen zeggen Parijs is als een elegante wat verwende dame, Londen als de nooit rustende zakenman en Berlijn als traag levende bohémien?
Een beknopte poging om de stad te typeren die zovelen als bijna mythisch beschouwen.

‘Vriendelijker dan Parijs’
‘Berlijn heeft eindelijk overwonnen. Het is de eerste stad van Midden-Europa geworden. Ze is wonderlijk genoeg als men aan Pruisen denkt een van de aangenaamste steden die men zich kan voorstellen. Ik zou bijna zeggen, vriendelijker dan Parijs. Maar toch, Berlijn is lelijk wanneer men het met de Franse stad vergelijkt. Behalve het koninklijk paleis, is er geen werkelijk indrukwekkend gebouw. Berlijn heeft veel meest moderne gebouwen die zich vooral in de lengte en breedte doen gelden. De hoogte is gewoonlijk niet aanzienlijk. Dit maakt de stad uitgestrekt maar doet de toerist in de Berlijnse straten veel tijd verliezen. De mensen en hun bewegingen zijn beter en gracieuzer dan in andere Duitse steden. De hoeken en kanten zijn afgesleten, ze zijn daarom makkelijker in de omgang.’ Schrijver en impressionist Frans Erens, begin vorige eeuw*
De drukte en het verkeer was toen vooral in de Leipziger Straße, de Friedrichstraße en Unter den Linden.
Berlijners noemden de Leipziger Straße de Kaufstraße, Unter den Linden de Laufstraße en de Friedrichstraße de Saufstraße.*
Andere Nederlandse kunstenaars roemden in die tijd Berlijns ‚primitieve brutaliteit, zijn onplanmatigheid, het barbaarse, het absolute gemis aan traditie’.*

Opstand en Weimar
De keizerlijke periode van Wilhelm II was een benauwde klein burgelijke tijd, een tijd van veel beperkingen en regels.
Dat veranderde na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Na de Russische Revolutie in 1917, brak ook in Berlijn een onrustige periode aan. De Spartacusopstand in 1919 moest ook een communistisch regiem in Duitsland vestigen. Maar de beide leiders Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht werden gevangen genomen, gefolterd en nog dezelfde dag vermoord. Het lijk van Rosa Luxemburg werd later teruggevonden in het Landwehrkanal in Kreuzberg. Geen uitzondering die tijd. Vele onwelgevalligen werden die dagen vermoord en in het Landwehrkanal gedumpt. De sociaal-democraten die van deze moorden werden verdacht, kwamen aan de macht en de Weimarrepubliek was een feit.

Onze blogs volgen via RSS? Volg deze link of kies onderaan deze site de onderwerpen. (Wat is RSS?)

De swingende twintigerjaren
Het leek alsof de deksel van de snelkookpan vloog, Berlijn bloeide in culturele zin op; weg met de regels, de muffe sfeer. Berlijn werd een magneet voor kunstenaars, bohémiens, auteurs, theatermakers uit heel Duitsland en daarbuiten. Een bloeiperiode die vergelijkbaar is de opgetogen periode na de val van de Muur.
Het was de tijd van Romanisches Café. Een trefpunt van dagdromers, kunstenaars en bohémiens op de Kurfürstendamm, daar waar nu Café Kranzler is gevestigd. De eigenaar drong bij zijn clientèle niet aan op een volgende consumptie. Men mocht uren voor zich uitstaren over een koud geworden koffie. Maar als iemand het te bond maakte en na 12 uur nog steeds op dezelfde koffie zat, kwam de ober langs. Hij legde dan een ‘Ausweis’ neer, een kaartje waarop stond, ‘U wordt verzocht na betaling het etablissement te verlaten en nooit meer terug te komen’.

De val van de Muur
Met het vallen van de Berlijnse Muur (en het IJzeren Gordijn) leek opnieuw de dekstel van de snelkookpan te vliegen. De stad leek opnieuw tot leven te komen, ofschoon in het ommuurde West-Berlijn zich al een forse alternatieve cultuurscene had gevestigd. Maar vooral van ver buiten Duitsland stroomden de toeristen, de wannabe-Berliners, start-ups, clublovers opnieuw toe. De stad werd weer een magneet voor velen. En opmerkelijk ook voor velen op zoek naar een eigen nieuwe toekomst. De sfeer van ‚Neuanfang’ is overal speurbaar. David Bowie kwam om die reden in de tachtiger jaren al naar Berlijn toen hij een nieuwe richting aan zijn leven wilde geven.
“Du bist verrückt mein Kind, du mußt nach Berlin.” Componist Franz von Suppe (1800).
En zo is het nog steeds.

*Bron: VPRO Radioarchief